Savjet za odvikavanje

 

Upotreba lista duhana u svrhu stvaranja i zadovoljenja nikotinske zavisnosti predstavljena je još Kolumbu od strane američkih domorodaca i od tada se brzo raširila Evropom.

 

autor: Dr V. Lazović

 

Nikotin je osnovni sastojak duhana koji je odgovaran za njegov zavisnički karakter. Nezapaljen duhan sadrži nikotin, kancerogene i druge toksine koji mogu da uzrokuju bolesti desni i rak usne duplje. Kada se duhan zapali, dim koji se stvara sadrži, osim nikotina, i ugljen-monoksid, više od 40 kancerogenih materija i još preko 4000 drugih toksičnih sastojaka.

 

Izuzetno štetan za zdravlje

Približno 40% pušača će prijevremeno umrijeti ukoliko se na vrijeme ne odvikne od pušenja. Apsolutni nivo smrtnosti oboljelih raste sa godinama kod pušača u poređenju sa nepušačima. Pušači su skloniji razvoju ateroskleroze kako velikih, tako i malih krvnih sudova. Može se reći da je približno 90% bolesti perifernih krvnih sudova u populaciji koja nema dijabetes uslovljeno pušenjem, kao i 50% aortnih aneurizmi. Postoji višestruka interakcija između pušenja i drugih faktora rizika za nastanak koronarnih bolesti, u tom smislu da je veći rizik obolijevanja kod osoba koje puše i istovremeno imaju arterijsku hipertenziju ili povišen nivo lipida u serumu. Pored uloge koju ima u razvoju ateroskleroze, pušenje takođe povećava mogućnost nastanka infarkta miokarda i iznenadne srčane smrti tako što favorizuje agregaciju trombocita i vaskularnu okluziju.

 

Petnaest godina nakon prekida pušenja rizik od nastanka novog infarkta miokarda i nivo smrtnosti uslijed koronarne bolesti između bivših pušača i nepušača se izjednačava. Pušenje cigareta povezano je sa 50% većim rizikom od moždanog udara i kod žena i kod muškaraca u svim starosnim grupama. Rizik je dva puta veći kod strasnih pušača u odnosu na osobe koje povremeno puše. Prekid pušenja vraća rizik na uobičajeni za populaciju za dvije do pet godina. Pasivno pušenje povećava cerebro-kardiovaskularni rizik i treba ga izbjegavati. Karcinomi pluća, grkljana, usne duplje, jednjaka, pankreasa, bubrega i mokraćne bešike su uzrokovani pušenjem. Postoje dokazi koji ukazuju na to da pušenje može povećati rizik od nastanka karcinoma cerviksa i želuca.

 

Ostavljanje cigareta smanjuje rizik od nastanka karcinoma u poređenju sa nastavljanjem pušenja, a neke studije pokazuju da čak i 20 godina po prekidu pušenja postoji umjereno povećan rizik od razvoja karcinoma pluća. Pušenje je odgovorno za više od 90% hronične opstruktivne bolesti pluća. Nakon 20 godina pušenja patofiziološke promjene u plućima se razvijaju i napreduju proporcionalno intenzitetu i dužini trajanja pušenja. Kod oko 80% pušača starijih od 60 godina javlja se hronični, produktivni kašalj. Hronično zapaljenje i sužavanje malih disajnih puteva dovode do emfizema pluća i smanjenja plućnih funkcija.

 

Pušenje usporava zarastanje peptičkih ulkusa, povećava rizik od osteoporoze, senilne katarakte i makularne degeneracije. Uslovljava prijevremenu menopauzu, starenje (boranje) kože, kalkulozu i holecistitis kod žena, a impotenciju kod muškaraca. Dugotrajna izloženost duhanskom dimu povećava rizik od karcinoma pluća i koronarne bolesti kod nepušača. Takođe povećava i incidencu respiratornih infekcija, hroničnog zapaljenja srednjeg uha i astme kod djece.

 

Dug proces odvikavanja

Proces prestanka pušenja je obično cikličan, ponekad sa višestrukim pokušajima pušača da prekine pušenje, prije konačnog uspješnog ostavljanja pušenja. Približno oko 70–80% pušača bi voljelo da prekine, a otprilike 30% aktuelnih pušača pokuša da prekine svake godine, dok je oko 90% ovih samostalnih pokušaja prekida pušenja neuspješno. Kada ljekar savjetuje prestanak pušenja, posebno tokom neke akutne bolesti, gotovo polovina bolesnika će pokušati da prestane da puši, što predstavlja snažan podsticaj. Ljekari mogu da doprinesu odvikavanju od pušenja među svojim pacijentima promovisanjem uspješnog ostavljanja pušenja, a prema modelu organizacije za zdravstvenu zaštitu i istraživanja koji ima razvijen niz kliničkih postupaka za odvikavanje od pušenja.

 

Uspjeh uz stručnu podršku

Sve pacijente bi trebalo pitati da li puše, kakva su im ranija iskustva sa ostavljanjem cigareta i da li su aktuelno zainteresovani za prekid pušenja. One koji nisu zainteresovani trebalo bi ohrabriti i motivisati da ostave cigarete, predstaviti im jasnu i snažnu poruku da je pušenje jedan od važnijih zdravstvenih interesa. Trebalo bi odrediti datum prestanka pušenja, obično ne dan posjete ljekaru, već tokom nekoliko sljedećih nedjelja, i održavati stalan kontakt sa medicinskim osobljem po određivanju datuma prestanka. Postoji mnoštvo proizvoda koji se koriste kao zamjena za nikotin, uključujući nikotinske flastere i žvake, kao i nikotinske nazalne i oralne inhalacione produkte koje propisuje ljekar. Klonidin, antidepresivi (Bupropion), takođe su se pokazali efikasnim. Aktuelne preporuke su da se ponudi farmakološki tretman svima koji bi ga prihvatili i da im se obezbijedi savjetovanje i drugi oblici podrške kao dio pokušaja ostavljanja pušenja. Pristup sa savjetovanjem, uz odgovarajuću farmakološku podršku, može gotovo utrostručiti uspješno ostavljanje pušenja.

 

I bebe su ugrožene!

Pušenje u trudnoći može dovesti do prijevremene rupture plodovih ovojaka, narušavanje strukture placente i spontanog abortusa. Bebe majki pušača su u riziku od prijevremenog rođenja, male su za svoju gestacionu dob, u opasnosti su od sindroma iznenadne smrti novorođenčeta i postoje indicije da zaostaju u razvoju, bar prvih nekoliko godina života.

Ja'Whaun Bentley Jersey