Borba za svaku lopticu

 

Magija borbe na teniskom terenu privlači gledaoce širom planete svojim nevjerovatno napetim trenucima i vrhunskim umijećem igrača.

 

Autor: D. Šašić

 

 

Pune tribine zanijemilih posmatrača, meč se igra već satima, sukobljeni titani na terenu posljednjim atomima snage vraćaju loptu preko mreže. Jedino što se čuje jeste udarac reketa u lopticu i teško disanje tenisera. Iako bi se moglo pomisliti da su ovdje presudne fizička snaga i izdržljivost, ipak su snaga volje i moć koncentracije ono što na kraju pobjeđuje. Snaga i tehničko umijeće samo su osnova koja omogućava želji za pobjedom da bude ostvarena svaki put. To mogu samo rijetki među najboljim igračima i zato njihova imena ostaju upisana zlatnim slovima u istoriji tenisa.

 

Davni počeci

Kada smo već kod istorije, mnogi ljubitelji tenisa se iznenade kada čuju da njihova omiljena zabava vodi porijeklo od igara koje su se igrale na sjeveru Francuske još u XII vijeku. Lopticu su tadašnji igrači udarali dlanom, a ne reketom, pa odatle potiče izraz jeu de paume, u prijevodu: igra dlana. Veoma brzo je ova zabava postala popularna u najvišim krugovima, pa je ostalo zabilježeno da je kralj Luj X bio veliki zaljubljenik u nju. On je zaslužan za prve terene u zatvorenom prostoru, koji su omogućili igračima da se takmiče bez obzira na vremenske uslove, što je bila velika stvar na prijelazu iz XIII u XIV vijek. Prvi teren u kraljevskoj palati u Luvru napravljen je u vrijeme kralja Šarla V Mudrog u drugoj polovini XIV vijeka. Svoje poklonike ovaj sport je ubrzo pronašao i na ostalim evropskim dvorovima, pa je istorija zapisala i da je engleski kralj Henri VIII bio dobar igrač, naravno, kada nije bio zauzet pripremama za jedno od svojih šest vjenčanja.

Vrijeme je prolazilo, a u igru je tokom XVI vijeka uvedena novost – lopta više nije udarana dlanom, već reketom. Čest uzvik koji su francuski igrači upućivali jedan drugom nakon udarca reketom u lopticu bio je tenez. Ovo se prevodi kao: drži, primi, uzmi. Prelaskom na britansko govorno područje ovaj izraz je poprimio malo drugačiji oblik i tako je nastala riječ tennis.

 

Pravi tenis i izum kosačice

Igra je pod imenom real tennis (pravi tenis) opstala do XIX vijeka, kada je došlo do određenih izmjena. U manje-više originalnom obliku real tennis je preživio i do današnjih dana. No rijetki su sportisti i klubovi koji su danas posvećeni ovoj varijanti igre.

Prekretnicu u razvoju mnogih sportova na otvorenom tokom XIX vijeka donio je jedan, naizgled jednostavan, i ne toliko značajan izum – kosilica za travu. Ovaj uređaj je 1830. godine patentirao Edvin Bading iz Gločestera u Engleskoj. Za razliku od mukotrpnog ručnog košenja, upotreba kosilice je zahtijevala manje energije a, što je za našu priču daleko važnije, za sobom je ostavljala savršeno podšišanu travu, idealnu za sport poput tenisa. Ipak je bilo potrebno još nekoliko decenija da bi se shvatile sve prednosti koje Badingov izum pruža teniserima. U međuvremenu su igrači kriketa uveliko uživali u svojim uredno pokošenim terenima.

 

Gem, Perera i Vingfild

Heri Gem i Augurio Perera su Englez i Španac koji su u periodu od 1859. do 1865. godine eksperimentisali na terenima za kriket u Birmingemu, kombinujući elemente real tennis-a sa reketima pozajmljenim iz baskijske igre pelota. Njih dvojica su bili i među osnivačima prvog teniskog kluba na svijetu – Leamington Spa. Prvi turnir održan je 1874. a tri godine kasnije održan je i prvi turnir na travnatoj podlozi u Vimbldonu.

Iz tadašnje prepiske između britanskog oficira Voltera Kloptona Vingfilda i Herija Gema vidi se da je Vingfild upoznat sa njihovim eksperimentima, kao i da je napravio određene izmjene u pravilima. Vingfild je 1873. godine počeo sa distribucijom svojih kompleta za igru koji su sadržavali loptice, rekete i mrežu. Zahvaljujući mnogobrojnim poznanstvima i vezama koje je ovaj oficir imao, njegov proizvod je uskoro stigao na hiljade adresa, praćen setom pravila igre koje je Vingfild propisao. Današnji izgled teniskog terena je direktno naslijeđe ovih propozicija, kao i brojna pravila igre. Ono što se nije održalo jeste Vingfildov naziv igre. Naime, on je smislio da bi novi sport trebalo da bude nazvan sferistike (grčki: igranje loptom). Međutim, opšteprihvaćeno ime postalo je lawn tennis (u bukvalnom prijevodu tenis na travnjaku).

 

Loptica prelazi Atlantik i osvaja svijet

Na američko tlo nova igra stiže zahvaljujući Meri Juing Auterbridž, koja je donijela jedan od Vingfildovih setova na Stetn Ajlend iste godine kada je odigran i prvi turnir u Engleskoj. Na Stetn Ajlendu je održan prvi turnir 1880. godine, dok je već iduće godine održano i prvo takmičenje u Njuportu, na Rod Ajlendu. Ovo takmičenje je danas poznato pod imenom US Open, i uz Australia Open, French Open i Wimbledon predstavlja jedan od četiri najcjenjenija svjetska Grand Slam turnira. Samo engleski turnir je ostao vjeran travnatoj podlozi. U Francuskoj se igra na šljaci, dok se preostala dva takmičenja odvijaju na tvrdoj podlozi.

Međunarodna teniska federacija ITF (International Tennis Federation) osnovana je 1913. godine. Pravila igre uspostavljena od strane ove organizacije 1924. godine su ostala skoro nepromijenjena do današnjih dana. Tokom sedamdesetih je uveden tajbrejk kao novina. Takođe, u periodu od 1908. do 1961. važilo je da tokom izvođenja servisa jedna noga igrača mora da dodiruje tlo. Danas teniseri imaju slobodu da servis izvedu takoreći iz skoka, a brzina loptice tom prilikom u pojedinim slučajevima prelazi 250 km/h.

Dejvis kup, takmičenje u kome se međusobno bore nacionalne reprezentacije, odigrava se od 1900. godine. Tenis je imao pauzu u pojavljivanju na Olimpijskim igrama od 1924. do 1988. godine, kada se na ovu scenu vratio na Igrama u Seulu.

Prvi profesionalni igrači predstavljeni su javnosti tokom 1926. i to je dovelo do podjele u smislu dozvola za učešće na turnirima. Profesionalcima nije bilo dozvoljeno da se takmiče na turnirima sa ostalim igračima. Ova podjela uklonjena je 1968. i to označava početak takozvane Open ere u razvoju modernog tenisa. Određena nota aristokratskog imidža uvijek je pripisivana ovom sportu, a početak Open ere donio je veliku popularnost tenisu na cijeloj planeti, između ostalog i zbog toga što su mnogi ljudi željeli da se makar na teniskom terenu približe životnom stilu viših klasa.

 

Oprema za igru

Gumena loptica presvučena filcom je nekada bila bijela, međutim, žuta boja se pokazala kao lakše uočljiva. Drveni reketi su decenijama bili jedino dostupni, ali razvoj novih tehnologija ih je sasvim potisnuo, baš kao što su najlonske žice na reketima zamijenile nekada korištena životinjska crijeva. Udobne patike, mreža i teren su još jedino što vam je potrebno da biste se upustili u tenisku avanturu. I naravno, nesalomiva volja i želja za pobjedom jača od protivničke.

 

Odličan za koordinaciju

Tenis je, uz golf, streličarstvo, skijanje i karate, svrstan u takozvane bijele sportove, koje karakteriše razvoj koordinacije, elegantnih pokreta, fino razvijene muskulature i snažnog duha. Zato je ovo izuzetno dobar sport za mališane, pod uslovom da roditelji ne počnu da svoje ambicije ostvaruju preko djece. Ne mogu svi da budu šampioni, ali svi mogu da uživaju u tenisu, zato – pravac igralište.