Najopjevaniji planinski dragulj

                               

Njena ljepota bila je inspiracija mnogim pjesnicima i piscima koji su zaneseni pisali o njoj, stoga nije ni čudo što je Romanija najviše opjevana planina u Bosni i Hercegovini.

 

Autor: I. Dragičević

 

U istočnoj Bosni i Hercegovini, na svega desetak kilometara istočno od Sarajeva, smjestila se planina opjevana i spominjana u mnogim pjesmama, legendama i pričama – Romanija. Sjeverno od Romanije proteže se planina Ozren, dok na južnoj strani leži prostrani masiv Jahorine. Najviša tačka planine Romanije je Veliki Lupoglav sa nadmorskom visinom od 1652 metra. Kada bi se bukvalno prevelo, Romanija bi značilo zemlja Rimljana, a vjeruje se da je ovo ime nastalo u ranom srednjem vijeku, tačnije početkom VII vijeka, dolaskom Slovena i Avara na ove prostore i uništavanjem Romejskog carstva. Tadašnji stanovnici, koji su sebe nazivali Romanima, bježali su u brda i tako je ovo područje po njima dobilo ime Romanija. Nerijetko ćete čuti da ovu planinu zovu i Hajdučkom gorom, jer su kroz istoriju u njenim gustim šumama boravili brojni hajduci. Posebno im je bila privlačna Romanija jer je kroz nju prolazio čuveni carski drum, kojim su se kretali bogati turski karavani natovareni blagom. Hajduci koji su naseljavali ove krajeve opjevani su u brojnim pjesmama, a jedna od njih je i sevdalinka Karavan ide preko Romanije, koja kaže: Romanijo puna li si vuka, puna vuka i puna hajduka, a još više lijepih djevojaka.

 

Hladne vode sa Romanije

Ni poznati pjevač Halid Bešlić nije ostao imun na ljepote Romanije, posebno na hladne vode s ove planine, o kojima pjeva u svojoj poznatoj pjesmi nazvanoj po samoj planini Romanija. Rijeka Mokranjska Miljacka izvire upravo na zapadnoj padini Romanije, a svoj 20 kilometara dug tok završava u selu Dovlići gdje sa Paljanskom Miljackom, koja izvire u Palama, tvori rijeku Miljacku koja dalje teče prema Sarajevu, a poznata je po brojnim mostovima koji spajaju njene obale. Važno je ovdje pomenuti i kamenu česmu Careve vode, koja datira još iz perioda osmanske vladavine. Ovaj kulturno-istorijski spomenik nalazi se pored carskog druma, a njegov nastanak, kao i svaki značajan kulturno-istorijski spomenik, prati legenda koja kaže da je sultan Fatih sa svojom vojskom došao do mjesta na kome se danas nalazi poznata česma, te je odlučio da se tu ulogore. Kako u blizini nije bilo vode, jedan od vojnika je zakopao malo zemlju i tu je potekla voda. Tada sultan naredi da se na tom mjestu napravi česma sa četiri velika korita i osam kamenih oluka, koji i danas odolijevaju zubu vremena. Iako je poznato da je česma izgrađena u vrijeme osmanske vladavine, tačno vrijeme njene izgradnje nije precizno utvrđeno. Nedaleko od česme Careve vode nalaze se još dvije čuvene romanijske česme Novakovo vrelo i Dobre vode, čija je hladna i čista voda okrijepila bezbroj putnika, turista, prolaznika, a stanovnici ovog područja vjeruju da umivanje na ovim česmama i podmlađuje.

 

Osvajanje strmih litica

Od Novakovog vrela put kroz gustu četinarsku šumu vodi do Novakove njive, zelenog proplanka u srcu šume idealnog za kampovanje ili kratki odmor u hladu i zelenilu prije nastavka osvajanja Romanije. Odatle se uredno obilježenom planinskom stazom ojačanom sajlama dolazi do Novakove pećine, smještene na strmim liticama Romanije, na 1515 metara nadmorske visine. Vrelo, njiva i pećina dobile su naziv po najpoznatijem romanijskom hajduku Starini Novaku, o kome nema mnogo pisanih dokumenata, ali koji se pominje u bezbroj narodnih predanja i pjesama koje svjedoče o njegovom boravku na ovoj planini. Novakova pećina dio je Velike stijene, jedne od stjenovitih barijera po kojima je Romanija poznata i koje privlače alpiniste, planinare i ljubitelje adrenalina. Sa Novakove njive put vodi i do Djevojačke stijene, koja je posebno privlačna zbog predivnog pogleda koji se pruža na Pale, a po svom spektakularnom vidikovcu poznate su i Crvene stijene. Upravo na romanijskim stijenama izveden je prvi registrovani alpinistički uspon u Bosni i Hercegovini 1929. godine, zbog čega Romanija zauzima značajno mjesto u razvoju ovdašnjeg alpinizma.

Osim Novakove pećine, ovo područje poznato je po impozantnom speleološkom objektu – pećini Orlovača, spomeniku prirode koji se ubraja među najveće i najljepše pećinske sisteme u BiH. Pećina je bogato ukrašena zadivljujućim pećinskim nakitom stalagmitima, stalaktitima te jedinstvenim pećinskim stubovima, draperijama, koralnim nakitom i bagrenim kadicama. Orlovača je i stanište najugroženije grupe sisara u Evropi – endemske vrste slijepog miša microc hipoptrea, a brojna istraživanja i iskopine pokazali su da je prije više od 16.000 godina ovdje obitavao i pećinski medvjed.

 

Pitomi i harmonični pejzaži

Romanija se u jednom svom dijelu postepeno spušta i prelazi u prostranu visoravan Glasinac. Ova visoravan sa beskrajnim livadama i pašnjacima bogatim cvijećem i ljekovitim biljem okružena je četinarskim šumama i vrhovima Romanije, Gradine, Bogovićke planine, Rabra, Crnog vrha, Kopita i Kratelja, a na širokom platou visoravni smjestila se i opština Sokolac. Glasinac je značajno arheološko nalazište, gdje je pronađen veliki broj utvrđenih naselja Ilira, a poznat je i po mnoštvu stećaka za kojih se vjeruje da ih ima preko deset hiljada.

Bogata kompleksima šuma koji kriju mnogobrojne vrste sitne i krupne lovne divljači, Romanija je idealna za lovni turizam. Njene strme litice privlačne su planinarima i alpinistima, speleološki objekti istraživačima, a pitomi krajevi, travnate poljane i zelenilo svima koji cijene prirodu i sve njene blagodati. Pogodna je ova planina i za paraglajding i druge različite vrste rekreacija kao što su pješačenje i vožnja bicikla. Cjelokupno romanijsko područje odiše mirom, ljepotom, harmonijom i skladom koje je teško riječima opisati, a sve zajedno čini ovu oblast idealnom sportsko-rekreativnom i turističkom regijom.