Šta znamo do sada?

Autor: prim dr sc. med. N. Bujandrić

Do sada je utvrđena niža smrtnost kod pacijenata koji su primili plazmu u toku tri dana od dijagnoze COVID-19, kao i kod osoba koje su primile plazmu sa višim nivoima specifičnih antitijela

Ukoliko ste se oporavili od COVID-19, u vašoj krvnoj plazmi nalaze se dragocjena antitijela koja je organizam stvorio tokom bolesti. Ova antitijela koriste se u liječenju oboljelih, a dobijaju se davanjem plazme.

Šta je rekonvalescentna covid-19 plazma (CCP)?

Osobe koje pobjede virus (rekonvalescenti) oporavljaju se zahvaljujući svom imunom sistemu koji je za borbu sa virusom stvorio antitijela – specijalne bjelančevine koje neutrališu virus. Imuna plazma (plazma sa antitijelima) odavno se uspješno primjenjuje u prevenciji virusnih infekcija.
Osobe koje su preboljele COVID-19 stvorile su antitijela protiv koronavirusa 2 (SARS-CoV-2) koji je uzročnik bolesti. Plazma ovih osoba (engl. COVID-19 Convalescent Plasma, CCP) primjenjuje se oboljelima od COVID-19. U toku su klinička ispitivanja koja provjeravaju uspješnost ove terapije. Do sada je utvrđena niža smrtnost kod pacijenata koji su primili CCP u toku tri dana od dijagnoze COVID-19, kao i kod osoba koje su primile CCP sa višim nivoima specifičnih antitijela. Povoljni ishodi bolesti registrovani su i kod starijih bolesnika nakon upotrebe CCP u roku od tri dana od pojave simptoma. Tokom i nakon liječenja pacijenata sa CCP nisu registrovani neočekivani ili ozbiljni neželjeni događaji.

Da li se prate efekti terapije CCP?

CCP je namijenjena liječenju hospitalizovanih pacijenata sa COVID-19. Ljekari vode izvještaje o stanju proizvoda, doziranju, primjeni i skladištenju, kao i evidenciju o primijenjenim jedinicama uključujući identifikacione brojeve svih jedinica. Za primjenu je potrebna saglasnost pacijenta ili njegovog zakonskog ovlaštenog predstavnika, kao i obavještavanje pacijenta o potencijalnim rizicima i koristima, kao i da je upotreba CCP u istraživanju.
Ljekari prate svjetske informacije o upotrebi CCP, poznatim i potencijalnim rizicima, kao i prednostima terapije. Oni takođe vode evidenciju i provode istragu u slučaju pojave neželjenih reakcija koje se mogu javiti nakon transfuzije CCP.

Ko su davaoci CCP?

Davaoci CCP su humani i hrabri dobrovoljci oporavljeni od COVID 19, od kojih se postupkom plazmafereze prikupljaju antitijela u plazmi.Velika većina je već nakon 2-3 nedelje od infekcije stvorila antitijela na virus. Potencijalni davaoci moraju imati potvrđenu infekciju virusom SARS-CoV-2 (bilo PCR pozitivnost brisa nazofarinksa ili pozitivan brzi antigenski test), moraju biti najmanje 21 dan bez simptoma i ispunjavati standardne uslove davaoca krvi. To znači da moraju biti zdravi, starosti od 18 do 60 godina, sa više od 60 kilograma, bez hroničnih oboljenja srca, pluća i bubrega, bez dijabetesa, autoimunih, malignih i drugih oboljenja. Rezultat serološkog testa na IgG antitijela mora im biti pozitivan, a titar (količina) neutrališućih antitijela zadovoljavajuća. Nakon dodatnih biohemijskih analiza i analiza na markere krvno prenosivih bolesti, ukoliko osoba zadovoljava kriterijume, ona može postati davalac CCP koja će nekome spasiti život.

Kako se organizuje davanje CCP?

Organizovanje davanja CCP je složeno i zahtijeva saradnju oporavljenih pacijenata koji ispunjavaju sve uslove davanja CCP (potencijalnih davalaca), transfuzijske ustanove koje će izvršiti prikupljanje CCP, ljekara koji liječe pacijente, kao i vođe projekata prikupljanja CCP koji nadgledaju sigurnost svakog koraka.
Davanje CCP (plazmafereza) se obavlja pomoću specijalnog aparata- separatora krvnih ćelija i plazme. Prikuplja se samo optimalna količina plazme dok se ostali sastojci krvi vraćaju davaocu. Procedura traje od četrdeset do šezdeset minuta.

Kako izgleda proces davanja CCP?

Prije postupka dobrovoljcima se uzima uzorak krvi za testiranje, provjeravaju se vene, podaci o zdravlju, nivo antitijela. Davaocu se objašnjava postupak plazmafereze. Medicinsko osoblje nadgleda davaoca tokom davanja. Daju se dvije jedinice (oko 560 ml) CCP. Prije davanja može se normalno jesti (osim masne hrane), treba uzeti dovoljno tečnosti. Uz knjigu, muziku, tv ili wi-fi, iskusno osoblje brzo provodi davaoca kroz proces. Nošenje maski je obavezno. Ako davalac kašlje, prehlađen je ili se loše osjeća, neće davati plazmu.Nakon davanja plazme davalac može nastaviti sa uobičajenim aktivnostima. Zavoj se drži na ruci oko 30 minuta, treba izbjegavati fizički napor.

Da li je davanje CCP sigurno?

Davanje plazme ne utiče štetno na zdravlje davaoca i moguće je na svakih 15 dana. Bjelančevine plazme nadoknađuju se normalnom ishranom za 2-3 dana, a tečnosti još brže, istog dana. Sav pribor koji se koristi u proceduri je sterilan i za jednokratnu upotrebu tako da ne postoji rizik od dobijanja bolesti koje se mogu prenijeti putem krvi.