Dobar za apetit

 

Artemisia absinthium L. – pelen, bijeli pelen

(porodica glavočika – Asteraceae)

Pelen je simbol ljubavnih jada. Za vino pelenaš i pelinkovac se u narodu vjeruje da su pouzdan lijek za mnoge duševne patnje.

 

Autor: Prof. Dr R. Jančić

 

Pelen je evroazijska vrsta rasprostranjena na suhim staništima. Nalazimo ga pored puteva, oranica, na pjeskovitim mjestima. Raste kao polužbun visok 60–120 cm, aromatičnog, oporog mirisa. Stabljika mu je razgranata, pokrivena je bijelim dlačicama. Listovi su sa obje strane gusto prekriveni bijelim dlačicama, prizemni sa drškama, tri puta perasto dijeljeni. Listovi na stabljici su sjedeći, dva puta perasto dijeljeni na duguljaste tupe režnjeve. Sitne loptaste glavice (veličine 3–4 mm) sakupljene su u jako granate metlice. Involukrum je siv, dlakav. Cvjetovi su žuti. Cvjeta tokom avgusta i septembra.

Sa pelenom su srodne Artemisia annuua L. čija herba sadrži antimalarik artemizin i Artemisia cina Berg, azijska polupustinjska vrsta, koja se zbog prisustva santonina koristi protiv crijevnih parazita.

Upotreba

Pelen je od davnina poznata ljekovita biljka. Koristi se za dobijanje etarskog ulja. U vrijeme cvjetanja biljke odsijecaju se vrhovi stabljika dužine do 30 cm i suše u hladu. Iz herbe se destilacijom pomoću vodene pare dobija plavo etarsko ulje. Vršne, zelene grančice pelena u cvijetu sadrže gorke materije koje podstiču apetit i varenje hrane. U obliku čajnih napitaka i tinktura, ranije i gorkih vina, koristi se za poboljšanje apetita kod poremećenog varenja i lučenja žuči.

Povratak apsinta

Etarsko ulje posjeduje izvjesne toksične komponente (tujon), pa sa primjenom pelena treba biti veoma pažljiv. Ekstrakti i etarsko ulje pelena se upotrebljavaju u industriji alkoholnih pića, za izradu gorkih aromatičnih rakija i likera. Godinama zabranjeno, ozloglašeno alkoholno piće od pelena – apsint, ponovo je u prodaji širom Evrope, ali strogo kontrolisanog sadržaja. U istoriji umjetnosti ostalo je zabilježeno da su u gorkom ukusu pića sačinjenog od pelena uživali Tuluz Lotrek, Pikaso, Oskar Vajld, Mane, Dega i Van Gog. Francuska vojska ga je tokom XIX vijeka davala svojim pripadnicima stacioniranim u Africi kao lijek protiv malarije i dizenterije.

 

Oprez je neophodan!

Čaj od pelena i likere na bazi pelena ne treba piti dugotrajno i u većoj količini zbog otrovnosti nekih sastojaka etarskog ulja. Pelen se koristi i kao začin. Njegovi listovi su veoma gorki, treba ih upotrebljavati veoma oprezno, po dva tri listića, prilikom pripreme vrlo masne hrane.

Ja'Whaun Bentley Jersey