Sanjali ste da letite?

Autor: D. Mihajlović

Od davnina su ljudi imali san o letenju. O tome svjedoče crteži u muzejima, a i mitovi. Ali, vijekovi su prošli prije nego što je to bilo moguće. Od tada do danas stvoreni su mnogi vazduhoplovi: helikopteri, avioni, svemirski brodovi i rakete. Međutim samo u paraglajderima čovjek zaista ima osjećaj da leti kao ptica

Ovaj osjećaj je predivan, ali prethode mu mnogi preduslovi. Potrebna je intenzivna obuka, vježbe uz iskusnog instruktora, odgovarajuća oprema, čak i odgovarajući teren i vremenski uslovi. Neopohdna su i osnovna znanja fizike, aerodinamike a i vazduhoplovne meteorologije.

No, ako vam je san da budete čovjek-ptica ili žena-ptica i da se ovim sportom aktivno bavite – izazove ćete savladati. Paraglajding je rekreativna aktivnost, ali i takmičarski sport koji podrazumijeva letenje paraglajderima – laganim vazduhoplovima koji se lansiraju pokretom nogu. Paraglajder letjelice nemaju čvrstu strukturu. Pilot sjedi na kaiševima koji ga podržavaju i nalaze se ispod platnenog krila.

Aerodinamičke sile pomažu da paraglajder leti, a njime se upravlja usmjeravanjem vazduha kroz ventilacione otvore na prednjem dijelu krila. Iako paraglajaderi nemaju motor, mogu da lete i po nekoliko sati, na različitim visinama.  Najveći broj letova traje petnaestak minuta, a letači pređu manje od deset kilometara.

Tehnologija proizvodnje paraglajdera je napredovala, a samo u Francuskoj prije desetak godina bilo je registrovano 25.000 pilota i letjelica. Danas imamo i različite kombinacije paraglajdinga uz skijanje na vodi, alpsko skijanje, čak i sa ugrađenim motorima.

Elementi obuke

Teorijska obuka obuhvata osnove letenja, vazduhoplovne meteorologije, kao i upoznavanje sa letjelicom, njenim dijelovima i funkcionalnostima. Drugi dio obuke sadrži časove na zemlji u kojima se uči upravljanje paraglajderom. Nakon toga na redu su manja brda gdje se prvi put probaju kraći letovi. Kad se vještina savlada, na red dolaze strmija brda, duži letovi.

Instruktor je tu da tokom tzv. tandemskih letova (let u kojem učestvuje instruktor i njegov student) pokaže i upravljanje u neočekivanim situacijama i promjenama vremenskih uslova. Pored svega, napredna znanja o meteorologiji i teoriji letenja su neophodna.

Neophodni instrumenti

Nema letova bez GPS uređaja, radio uređaja i variometra (merač visine). Variometar je potreban da pomogne pilotu da se nađe i ostane u “jezgri” termalne energije kako bi povećao visinu kojom leti, odnosno dobio “na visini”. Variometar je značajan i kad visina pada jer pilot treba da pronađe uzlaznu vazdušnu struju.

Savremeni variometri mogu otkriti brzinu uspona ili potonuća od 1 cm u sekundi. Variometar pokazuje brzinu uspona (ili brzinu potonuća) kratkim zvučnim signalima, kao i nadmorsku visinu, pa pilot uvijek može da kaže da li je preletio visinu Kosmaja ili Triglava, na primjer.

Radio komunikacija se koristi u obuci za komunikaciju sa drugim pilotima i za izvještavanje gdje i kada piloti namjeravaju da slete.  Ovi radio uređaji normalno rade na različitim frekvencijama u različitim zemljama.  Neke lokalne vlasti (npr. Avio-klubovi) nude periodične automatizovane vremenske ispravke o tim frekvencijama.

U rijetkim slučajevima, piloti koriste radio da bi razgovarali sa aerodromskim tornjevima ili kontrolorima vazdušnog saobraćaja.

Mnogi piloti nose mobilni telefon jer mjesto slijetanja nije uvijek moguće predvidjeti, pa moraju pozvati ekipu koja može da ih sačeka na mjestu slijetanja.

GPS (globalni sistem za pozicioniranje) neophodan je dodatak za letove, a značajan je i kod takmičenja. Naime, svaki let (letenje) ima svoje GPS koordinate a prema njima se let može analizirati; također se može zaključiti koja tehnika letenja doprinosi određenim rezultatima takmičenja, gdje se mora dokazati da su tačke puta pravilno prenijete. Snimljeni GPS zapis o letu može se dijeliti sa drugim pilotima koji žele da lete na istom terenu, a služi i u edukativne svrhe. GPS je ugrađen i u neke tipove variometara, pa se time dobija punija slika o određenom letu. Dok ova tehnologija nije postojala, dokaz o određenom preletu bila je samo foto – dokumentacija.

Ako znate da letite, potrebno je desetak minuta da raspakujete opremu koja je teška oko 15 kg.

Letenje preko lijepih pejzaža u prirodi je klasičan oblik takmičenja za paraglajdere, ali postoje i malo izazovnije verzije ovog sporta. Naime, akrobatika u vazduhu ili aerobatika zahtijeva određene manevre, a kada su u pitanju timski letovi – onda i sinhronizacija tih manevara. Prilično je lijepo gledati paraglajderske timske performanse sa zemlje.

Varijacije sportskog paraglajdinga

Kombinacija paraglajdinga i planinarenja je sport u kojem takmičar mora da pređe određenu razdaljinu, što pješačeći i penjući se po planinskim vrhovima, što leteći svojim paraglajderom.

Određeni paraglajderi imaju i motore što ubrzava i produžava uživanje, ali se, iskreno, gubi malo od osjećaja slobodnog ptičijeg leta.

Slijetanje paraglajderom je specifično jer piloti moraju da postepeno gube visinu a to čine tako što kroz let, spuštajući se, opisuju broj 8 dok ne postignu određenu visinu za kraj leta. Kad su otprilike na 1m udaljenosti od zemlje, paraglajder zaustave kako bi završili letenje.

U našem regionu, naročito u planinskim turističkim centrima, već postoje klubovi u kojima možete u probnom tandemu sa instruktorom da ostvarite svoj san o letenju. Možda vam se dopadne pa odlučite da se upišete na kurs paraglajdinga i postanete pilot ili instruktor.

A možda možete nastaviti samo da sanjate o letenju.