STRUČNA POMOĆ JE DOBRODOŠLA

Autor: Dr A. Makević

Stres je psihička ili fizička reakcija na spoljašnji jaki nadražaj koji predstavlja prenaprezanje i privremenu ili trajnu dekompenzaciju fizioloških i psihičkih mehanizama

Nervoza je prirodan odgovor na neku zahtjevnu životnu situaciju, način kojim nam tijelo i um poručuju da nismo potpuno spremni za izazov s kojim smo suočeni. Međutim kada se nervoza pojavljuje u većem obimu potrebno je utvrditi da li se radi o anksioznom poremećaju. Nervoza nastaje pod uticajem stresogenih situacija u životu, modernim načinom života i u specifičnim životnim okolnostima. Akutna stresna reakcija je bilo koja reakcija na stres koja se povlači u toku dva do tri časa ili dva do tri dana od momenta nastanka stresa. Pored akutne postoje još i odložena reakcija na stres i poremećaj prilagođavanja. Razlikujemo dva tipa stresnih uticaja, u zavisnosti od efekata koje izazivaju. Eustres karakterišu neki dobri događaji kao što su vjenčanja, dobijanje potomstva, selidbe… Distres predstavlja loše uticaje kao što su razvod braka, gubitak posla, smrt voljene osobe i ostale negativne stresne situacije.

Simptomi nervoze

Nervozu karakterišu prolazni i kratkotrajni simptomi kao što su promjena raspoloženja, napetost, tjeskoba, tuga, osjećaj praznine, pad libida, poremećaj sna, odsustvo apetita, bol u grudima, osjećaj lupanja srca, kašalj, promuklost, mučnina, bol u želucu, vrtoglavica, malaksalost, glavobolja. U liječenju stresogenih uticaja ključni faktor je vrijeme kao i učešće ljekara specijaliste psihijatrije, što uključuje objašnjenje porijekla tjeskoba (kognitivni pristup) i generalne i konkretne savjete za pojedine aktivnosti koje mogu da dovedu do izlječenja (bihevioralni pristup).

Napetost

Normalna anksioznost je odgovor na prijeteće situacije. Osjećanje strepnje prate promjene koje organizam pripremaju za odbranu ili bjekstvo, a to su: ubrzanje srčanog rada, povišenje krvnog pritiska, ubrzavanje disanja i napetost mišića. Povišena aktivnost simpatičkog nervnog sistema ispoljava se u vidu podrhtavanja, učestalog mokrenja ili dijareje. Pažnja je usmjerena na prijeteću situaciju.

Abnormalnu anksioznost karakteriše sličan odgovor na prijeteće situacije koji je međutim nesrazmjeran pretnji ili dužini ili se javlja kada pretnje uopšte nema. Prema tome u abnormalnoj anksioznosti pažnja je usmjerena na simptom, kao što je na primjer ubrzana srčana radnja. U takvom slučaju osoba se često brine da je ubrzani srčani rad znak nekog teškog oboljenja srca i da će drugi ljudi primjetiti da se nešto dešava. Pošto i takve brige predstavljaju prijetnju one aktiviraju dalji anksiozni odgovor, što izaziva veću zabrinutost i uspostavlja začarani krug rastuće anksioznosti.

Anksiozni poremećaji

Prelazak granice normalne anksioznosti dovodi do oboljenja koji se nazivaju anksiozni poremećaji. Anksiozni poremećaji obuhvataju: generalizovane anksiozne poremećaje, fobične poremećaje, panične poremećaje i opsesivno kompulzivne poremećaje. Mnoge osobe ispoljavaju pre telesne nego psihološke simptome anksioznosti, pa se obraćaju raznim specijalistima. Laboratorijski se pretjerano kontrolišu i zahtevaju dopunske dijagnostičke preglede tražeći uzrok svog oboljenja, ne sumnjajući pritom da se radi o psihičkoj prenapregnutosti, napetosti ili anksioznim poremećajima. Ponekad i lekari drugih specijalnosti teško otkrivaju pravi uzrok, pa je neophodna konsultacija psihijatra koji će jasno postaviti dijagnozu i primijeniti adekvatno liječenje, blagotvorno za pacijenta koji proživljava svakodnevnu patnju.

Nesanica

Simptom poremećaja spavanja koga karakterišu trajne poteškoće osobe da zaspi ili nesposobnost osobe da ostane u stanju spavanja, uprkos obezbeđenim povoljnim uslovima, nazivamo nesanicom. Iako među ljudima postoje razlike u tome koliko im je potrebno da spavaju, pod normalnim trajanjem noćnog sna podrazumevamo oko 8 sati. Nesanica kao poremećaj spavanja javlja se kod 10 do 30% odrasle populacije. Ona može biti posledica drugih poremećaja kao što su: bolna telesna stanja, oboljenja nervnog sistema, poremećaji raspoloženja kao što su depresija i anksiozna stanja, demencija i pretjerana upotreba alkohola, kafe i duhana. U približno 15% slučajeva nesanice ne može se pronaći nikakav uzrok pa takvu nesanicu nazivamo primarna insomnija. Postoje različiti oblici nesanice prema šemi padanja u san i/ili povremenog buđenja. Najčešći poremećaji su početna nesposobnost da se zaspi (česta kod anksioznosti), buđenje u toku noći i rano jutarnje buđenje bez razloga.

Dijagnostika i terapija kod nesanice

Dijagnoza insomnije postavlja se na osnovu izjave pacijenta. Elektroencefalografska ispitivanja mogu biti korisna kada postoji nedoumica povodom prirode nesanice i stepena njene izraženosti. U lečenju se sprovodi niz jednostavnih mjera higijene spavanja. Kod pacijenta se podstiče stvaranje ispravnih navika: šetnja pred spavanje ili primjena  tjelesnih vježbi, tuširanje mlakom vodom, smanjenje upotrebe duhana, kafe i alkohola, obezbeđivanje udobne postelje i tihe, tamne spavaće sobe, izbjegavanje spavanja tokom dana kao i primjena tehnika opuštanja ako se osoba probudi u toku noći. U medikamentno liječenje spada primjena ljekova iz grupe ataraksika (hipnotika i benzodiazepina) isključivo po savjetu ljekara ali kratkotrajno, i ukoliko je potrebno primjena psihoterapijskih metoda. Dugotrajno uzimanje ljekova može da naruši radni učinak tokom dana i da stvori zavisnost. Često smo skloni da samostalno, ili po savjetu laika, primjenimo ljekove za spavanje. Medikamente treba oprezno koristiti po savjetu psihijatra koji će, na osnovu tipa, vrste i uzroka nesanice, preporučiti određeni ljek prema dužini trajanja njegovog dejstva. Lječenje pod kontrolom psihijatra predstavlja zlatni standard za postizanje dobrih rezultata.