Angina, šarlah, crveni vjetar

autor: Dr R. Kosić, pedijatar

Dijagnoza streptokoknih bolesti se postavlja na osnovi kliničke slike, laboratorijskih analiza i brisa ždrijela. Bris se pravilno uzima sa zadnjeg zida ždrijela, prije započinjanja antibiotske terapije

Streptokoke su bakterije loptastog oblika koje se pod mikroskopom prikazuju udružene u parove ili lance. Postoji nekoliko vrsta streptokoka, kod djece se kao izazivači bolesti najčešće otkriva betahemolitički streptokok. U zavisnosti od strukture ćelijskog zida i sposobnosti da u laboratorijskim uslovima razlažu (hemoliziraju) crvena krvna zrnca, dijelimo  na grupe od A do V. U uzrastu novorođenčeta patogene su grupe A i B, dok se kod starije djece liječe samo bolesna djeca kod kojih se kao izazivač dokaže betahemolitički streptokok grupe A. Učestalost ovih infekcija je mala sve do uzrasta preko tri godine, kod mlađe djece treba uvijek sumnjati na virusne uzročnike. Put širenja ove bakterijske infekcije je kontaktni i kapljični, učestalost raste u kolektivima ( vrtić, škola, kamp).

Streptokokna angina

Streptokokna angina je akutno zapaljenje sluzokože ždrijela i krajnika. Inkubacija je kratka i traje nekoliko dana. Bolest naglo počinje, a dijete se žali na bol i otežano gutanje, glavobolju. U prvim danima bolesti često se javlja bol u stomaku, mučnina i povraćanje. Uvijek je prisutna visoka temperatura. Ukoliko dijete istovremeno ima i sekreciju iz nosa, kihanje i kašalj, treba misliti na virusnu prirodu bolesti – ovi simptomi nisu karakteristični za bakterijske upale sluzokože gornjih disajnih puteva. Krajnici su uvećani, crveni, pokriveni tačkastim ili slivenim naslagama gnoja (gnojna angina). Limfne žlijezde ispod uglova donje vilice su uvećane, bolne na dodir. Prisustvo tačkastog crvenila po gornjem nepcu potvrđuje dijagnozu, mada se može vidjeti i kod nekih drugih infekcija. Dijagnozu potvrđuje i povećanje ukupnog broja bijelih krvnih zrnaca, među njima se zapaža dominacija granulocita. Ukoliko je moguće, prije terapije treba uraditi bris ždrijela i sačekati rezultat. Ovakva praksa kod nas nije uobičajena, nestrpljenje roditelja da se što prije započne liječenje ubrzava uvođenje antibiotske terapije. Liječenje je efikasno penicilinskim antibioticima u dovoljnoj dozi, obično deset dana. Bris nije potrebno ponavljati po završenom liječenju.

Šarlah

Šarlah (Scarlatina) je osipna groznica iz grupe dječjih zaraznih bolesti. Izaziva je betahemolitički streptokok grupe A, koji stvara eritrogeni toksin. Ovaj toksin stvara tipični osip po koži. S obzirom na to da postoji nekoliko tipova ovog toksina, moguće je da se šarlah preleži nekoliko puta u životu. Inkubacija je kratka, bolest ima slične simptome kao streptokokna angina, uz karakterističan osip. Jezik je bijel do potpuno crvenog “malinastog” izgleda u toku nekoliko dana. Koža je suha, hrapava, “kao suncem opaljena”. Posle sedmog dana počinje perutanje i ljuštenje kože oko noktiju, na dlanovima i tabanima. Šarlah se danas efikasno liječi i ne ostavlja posljedice. Teški oblici bolesti su rijetki. Tipična klinička slika se može dopuniti brisom ždrijela, mada ni negativan rezultat ne mijenja stav da ovu infekciju treba energično liječiti.

Crveni vjetar

Crveni vjetar (Erysipelas) je streptokokna bolest kože. Nastaje poslije prodora streptokoka kroz oštećenu kožu – mjesto ulaska često ostane neprimjećeno (sitne oguljotine na tabanima, oko nosa, ujed insekta). Na mjestu infekcije koža je žarko crvena, malo otečena, sa jasnom granicom inficiranog tkiva. Regionalni limfni čvorovi će se uključiti u lokalizaciju infekcije, ali će se uvećati i postati bolni. Povišena temperatura i pečenje kože potvrđuju dijagnozu. Ova bolest je daleko češća kod odraslih, u nehigijenskim uslovima teški oblici se mogu vidjeti kada se inficira pupčana ranica kod tek rođene bebe. Liječenje je isto kao i kod svih streptokoknih bolesti – penicilinom ili eritromicinom (kod alergičnih na penicilin).

Komplikacije i dijagnoza

Komplikacije ovih oboljenja mogu da budu rane i kasne. U akutnoj fazi bolesti infekcija može da se proširi na srednje uho ili paranazalne šupljine (zapaljenje sinusa) ili pluća. Kod neefikasnog odgovora odbrambenog sistema moguće su teške infekcije moždanih ovojnica, kostiju i zglobova. Kasne komplikacije su imunološke prirode – antitijela koja su stvorena u cilju odbrane od streptokoka greškom prepoznaju sopstvena tkiva kao neprijatelja, taloženje zapaljenskih produkata oštetit će srce, zglobove i bubrege nekoliko nedjelja poslije preležane streptokokne bolesti. Rane komplikacije se mogu efikasno spriječiti antibiotskom terapijom. Kasne komplikacije imaju podmukli tok i sklonost ka “pogrešnom” imunološkom odgovoru. Sve komplikacije su nekada bile daleko učestalije.

Dijagnoza streptokoknih bolesti se postavlja na osnovi kliničke slike, laboratorijskih analiza i brisa ždrijela. Bris se pravilno uzima sa zadnjeg zida ždrijela, prije započinjanja antibiotske terapije. Ukoliko dijete ima tipičnu kliničku sliku, negativan rezultat brisa ne odlaže upotrebu antibiotika. Obrnuto, dokazani betahemolitički streptokok grupe A kod zdravog djeteta ne smatra se razlogom za započinjanje terapije, a dijete je sposobno za kolektiv. Kliconoštvo kod zdrave dijece se ne liječi – ove osobe nisu u povećanom riziku od oboljevanja, razvoja komplikacija, niti šire bolest u kolektivu.