Drevna vještina

 

Iako se danas o karateu najčešće govori kao o sportu, ne smijemo da zaboravimo njegove dublje aspekte proizašle iz viševijekovne tradicije.

 

Autor: D. Šašić

 

Priča o porijeklu karatea vodi nas u daleku prošlost i isprepletana je brojnim legendama. Ključno mjesto za nastanak ove vještine je Rju Kju arhipelag, smješten jugozapadno od Japana u Tihom okeanu. Geografski položaj ovih ostrva učinio ih je podložnim raznim kulturološkim uticajima, od Indije, preko Kine, do Koreje i Japana. Njihov položaj ih je, takođe, učinio interesantnim svima koji su željeli da dominiraju tim dijelom svijeta, pa su kroz istoriju stanovnici ovih ostrva bili izloženi stalnim napadima osvajača. Sve su to elementi koji su uticali na razvijanje posebnog mentaliteta i načina razmišljanja.

 

Rana faza nastanka karatea

Tokom XIV vijeka dolazi do početka formiranja Rju Kju kraljevstva koje će, uprkos svojoj neznatnoj veličini, igrati ključnu ulogu u pomorskoj trgovini u tom dijelu svijeta sve do kraja XIX vijeka. Razvoj trgovine je obično praćen ekonomskim procvatom, što opet za posljedicu ima dolazak onih koji su u potrazi za boljim uslovima života. U tom periodu na ova ostrva se doseljavaju brojni stanovnici Kine. Lokalno stanovništvo prihvata neke od običaja i vještina koje su stigle sa kopna. Među tim vještinama nalazio se i kung-fu, borilačka vještina razvijana od VI vijeka u kineskom Šaolin manastiru. Vjeruje se da su Šaolin monasi svoj borilački sistem razvijali dijelom pod uticajem indijskih budističkih monaha.

Okinava je najveće ostrvo arhipelaga i na njoj je tokom XV vijeka došlo do razvoja lokalnih borilačkih stilova, nastalih pod uticajem kineskih vještina. Razvoju karatea doprinijela je i zabrana posjedovanja oružja koju je, u pokušaju da održi svoju vladavinu, uveo kralj Šo Šin 1477. godine.

Ovo je za posljedicu imalo povlačenje karatea u gotovo ilegalne tokove. Znanje se prenosilo unutar porodice, uz strogo vođenje računa o tome ko smije da postane kandidat za učenje. Zabrana je doprinijela i razvoju specifičnih vrsta oružja, koja su i danas dio arsenala istočnjačkih borilačkih vještina. Uslijed potrebe za efikasnijom samoodbranom, ljudi su počeli da koriste svakodnevne poljoprivredne alatke umjesto oružja, budući da njih nisu mogli da im zabrane. Čuvene nunčake iz borilačkih filmova su prvobitno bile namijenjene odvajanju zrna žitarica od klasa. Tonfa, palica sa bočno smještenom drškom, koja je danas u redovnoj upotrebi mnogih policija na planeti, bila je ručka za okretanje kamena koji je mljeo žito. Razvijana je i vještina borbe pomoću štapa ili dugačke motke.

Najveća pažnja je ipak pridavana razvoju vještine golim rukama. I samo ime karate prevodi se kao prazna ruka. Međutim, to tumačenje je prihvaćeno tek u prethodnom vijeku, budući da znakovi pomoću kojih se ova riječ ispisuje mogu da budu protumačeni i kao kineska ruka. Ovo je tokom dugog niza godina ukazivalo na porijeklo vještine, međutim, politička atmosfera u Japanu početkom XX vijeka je bila takva da je trebalo izbjeći pominjanje Kine.

 

Izlazak iz anonimnosti i osvajanje Japana

Tokom XIX vijeka okinavljanski majstori već praktikuju nekoliko različitih stilova vježbanja sa jasno definisanim pokretima i tehnikama. Stil koji je uobličio majstor Macumura Sokon je danas poznat kao Šorin-rju. Njegov učenik Anko Itosu, koji se smatra djedom modernog karatea, pomogao je uvođenju karatea u redovnu školsku nastavu na Okinavi 1901. U tom trenutku Rju Kju arhipelag već pripada Japanu (nakon aneksije izvršene 1879. godine), a brojni Okinavljani se sele sjevernije, noseći sa sobom i znanje karatea.

Osnivač Šoto-kan stila, Gičin Funakoši, bio je Itosuov učenik. On je doprinio formiranju osnove današnjeg modernog karatea. Uz njega ne smijemo da zaboravimo brojne druge majstore poput Kenva Mabunija, Motoku Čokoa, Čojuma Mijagija, Kanbuna Uečija, i svih ostalih velikana istorije karatea (nažalost, prostor nam ne dozvoljava da ih sve pomenemo).

Promjene kroz koje je Japan prolazio nakon otvaranja prema ostatku svijeta otvorile su put popularizaciji karatea. Japanski ministar prosvjete je 1922. godine pozvao Gišina Funakočija u Tokio da održi demonstraciju svoje vještine. Ubrzo nakon toga počinje osnivanje karate klubova na japanskim univerzitetima, a sama vještina stiče brojne poklonike. Funakoči je u skladu sa tadašnjom situacijom redefinisao imena kata i tehnika i prilagodio ih japanskom jeziku da bi izbjegao teškoće koje bi mogle da nastanu zbog kineskog porijekla vještine.

Karate je planetarnu popularnost dostigao kao japanska vještina, a uz četiri stila sa najviše poklonika (Šoto-kan, Šoto-rju, Gođu-rju i Vado-rju), postoji i mnoštvo drugih stilova koji čuvaju tradiciju svojih osnivača, poput Ueči-rju karatea. Majstor Masutacu Ojama je krajem šezdesetih godina razvio svoj Kjokušinkai stil, poznat i kao fulkontakt karate.

 

Svjetska popularnost i razvoj takmičenja

Filmovi čiji junaci pobjeđuju suparnike, koristeći borilačke vještine, doživjeli su planetarnu popularnost šezdesetih godina prošlog vijeka. To je samo doprinijelo širenju karatea, koji je u SAD i Evropu stigao desetak godina ranije. Nakon Drugog svjetskog rata Okinava je postala značajna američka pomorska baza, a američki vojnici su počeli da uče karate kod lokalnih majstora. To znanje su zatim prenosili svojim učenicima po povratku kući.

Iako su stari majstori smatrali da u karateu nema mjesta takmičenju, novo vrijeme je donijelo formiranje takmičarskih saveza i potrebu za uvođenjem pravila. Karate je poprimao odlike modernog sporta sa jasno definisanim takmičarskim pravilima. Još uvijek postoje oni koji karate prihvataju isključivo kao sistem vježbi usmjeren isključivo prema ličnom psihofizičkom razvoju. Takvo shvatanje karatea priznaje jedino takmičenje sa samim sobom budući da je upravo pojedinac najveća prepreka samome sebi na putu usavršavanja. Kada uspijemo da pobijedimo sopstvene slabosti, to znači da smo dostigli viši nivo vještine. Iako je ovo shvatanje blisko izvornom poimanju karatea, danas je daleko rašireniji moderni takmičarski pristup.

U zavisnosti od sistema takmičenja, u borbama je dozvoljen polukontakt i puni kontakt. Hvatovi i bacanja su eliminisani sa spiska dozvoljenih tehnika. Takmičenja se odvijaju i u disciplini izvođenja kata. Kate su tradicionalna forma za uvježbavanje niza tehnika. Najčešće se opisuju kao borba sa zamišljenim protivnikom.

Karate se nalazi na listi sportova u okviru kojih će se odvijati nadmetanja na sljedećim Olimpijskim igrama, 2020. godine.

 

Rangiranje i zvanja

Većina stilova je prihvatila sistem rangiranja vježbača koji je Gišin Funakoči preuzeo iz džudo tradicije. Učenički stepeni znanja označeni su kao kju, kreću se od desetog, kao najnižeg, do prvog kjua. Prvi kju dobijaju majstorski kandidati. Majstorski stepeni znanja označavaju se kao dan, sa desetim danom kao najvišim rangom. U zavisnosti od stila, učenički stepenovi se obilježavaju različitom bojom pojaseva, dok je za majstorsko zvanje uobičajeno nošenje crnog pojasa.

 

Karate i svijet poznatih

Brojne ličnosti iz svijeta glume i muzike ne kriju svoju ljubav prema karateu. Čuveni Elvis Prisli je bio ushićen treninzima koje je redovno praktikovao. Pomenućemo i Šona Konerija i Veslija Snajpsa. Žan Klod Van Dam je prije filmske karijere prvobitno vježbao karate, da bi se nakon toga posvetio i drugim borilačkim vještinama.

Ja'Whaun Bentley Jersey