Stiče se ishranom i suplementacijom

autor: Dr V. Lazović

Poštovanje principa pravilne ishrane počev od najmlađe životne dobi, osim obezbjeđenja adekvatnog rasta, razvoja i ishranjenosti djeteta, vodi i sticanju odgovarajućih navika koje u većini slučajeva ostaju trajne i održavaju imunitet

Imuni sistem je izvanredno prilagodljiv odbrambeni mehanizam koji se razvio da zaštiti tijelo od patogenih mikroorganizama i toksina. Sastoji se iz mnoštva različitih ćelija i molekula koji čine dinamičnu mrežu. Glavne funkcije imunog sistema čovjeka su da spriječi razmnožavanje i širenje patogenih agenasa i da eliminiše sopstvene izmijenjene ćelije, tj. malignitet. Imunitet djece kao integralni dio obrambenog sistema velikim dijelom zavisi od ishrane, tj. od njenog kvaliteta, raznovrsnosti i izbalansiranosti.

Pravilnom ishranom do dobrog imuniteta

Pravilna ishrana kod djece podrazumijeva optimalan unos svih neophodnih materija koje se prema potrebama organizma dijele na makro i mikronutrijente. U makronutrijente spadaju bjelančevine, ugljikohidrati, masti, elektroliti i voda, a u mikronutrijente mikroelementi i vitamini. Dijetetski suplementi su preparati namenjeni za dopunu normalne ishrane i predstavljaju koncentrisane izvore vitamina, minerala i drugih supstanci sa hranjivim i fiziološkim dejstvima.

Kod djece bjelančevine normalno čine 10-15% ukupne kalorijske vrijednosti hrane i one ulaze u sastav različitih strukturnih i funkcionalnih proteina organizma. Belančevine životinjskog porekla su mnogo kompletnije i bogatije u esencijalnim amino kiselinama u odnosu na biljne, te imaju prioritet u ishrani djece. Masti primarno služe kao izvor energije, ali su važne i kao strukturni i funkcionalni činioci organizma. One čine oko 25-35% kalorijske vrijednosti hrane. Dominatno učešće u ukupnom kalorijskom unosu masti treba da pripada jednostruko i višestruko nezasićenim masnim kiselinama, a ispod 10% zasićenim. Omega 3 masne kiseline su esencijalne masne kiseline koje imaju dokazano imunomodulatorno i antitumorsko dejstvo. Suplementi ribljeg ulja se veoma dobro podnose i mogu se bezbjedno  koristiti sa drugim lijekovima, ne preporučuje se doza veća od 3g dnevno.

Ugljikohidrati čine oko 50-60% ukupne kalorijske vrijednosti hrane. Pored energetskog značaja, oni su neophodni za održavanje metaboličke ravnoteže u organizmu. Osnovni ugljikohidrat u ishrani novorođenčeta je laktoza, a u kasnijem uzrastu polisaharidi. Zbog neželjenih efekata dodatak saharoze i drugih šećera hrani mora biti krajnje restriktivan.

Značaj ishrane majčinim mlijekom

Zbog svojih nutritivnih i fizičko-hemijskih karakteristika majčino mlijeko predstavlja osnovu ishrane bebe i jedinu hranu koju ona u prvih 4-6 mjeseci može da unosi i uspješno koristi. Majčino mlijeko kao prirodni sinbiotik predstavlja hranu koju je priroda maksimalno prilagodila fiziološkim potrebama i mogućnostima odojčeta. Otuda ono ima apsolutni proritet u ishrani djeteta u ovoj životnoj dobi i savjetuje se, kad god je to moguće do kraja prve godine pa i duže. Dojenje i nakon navršene prve godine je od posebnog značaja za imunitet, naročito za djecu alergijske konstitucije, kao i onu koja žive u lošim higijenskim i materijalnim uslovima.

Mliječne formule predstavljaju nužnu alternativu prirodnoj ishrani i savjetuju se samo u stanjima kada je dojenje nemoguće, nedovoljno ili kontraindikovano. Savremene mliječne formule spadaju u kategoriju kompletne hrane, one sadrže optimalnu količinu svih nutrijenata neophodnih za normalan rast i razvoj u prvih 4-6 mjeseci. Međutim, nakon ovog perioda, tj. sa iscrpljenjem prenatalno stečenih rezervi u mikroelementima i povećanjem potreba u kalorijama, proteinima i vitaminima, mlijeko postaje nedovoljna hrana, te se u jelovnik djeteta uvode i drugi obroci. 

Vitamin D od rođenja

Optimalni bilans vitamina D je od esencijalnog značaja za zdravlje, ne samo u djetinjstvu, već tokom cijelog života. U prilog ovome govore i brojne studije koje pokazuju povezanost deficita vitamina D sa pojavom maligniteta i autoimunih bolesti. Savremeni način života praćen pretjeranim boravkom u zatvorenom prostoru je znatno umanjio prirodni izvor vitamina D i nametnuo neophodnost njegovog dodatnog oralnog unosa, bilo kao dodatak hrani ili u obliku suplementa. Taj dodatak za djecu do godinu dana iznosi 400 i.j. dnevno, a  za uzrast preko godinu dana 600 i.j. Prekasno uvođenje nemliječne ishrane komplikuje deficit željeza i poremećaj napredovanja djeteta, kao i povećan rizik od nutritivne alergije. Neadekvatna ishrana kao čest uzrok deficita željeza zahtijeva njegovu nadoknadu u obliku suplementa.

Važna i dijetna vlakna

Prebiotici i probiotici imaju dokazano imunomodulatorno i antikancerogeno djelovanje te se zato dodaju ishrani u cilju postizanja boljeg efekta na crijevnu floru. Fermentisani mliječni proizvodi, kao što su jogurt, kiselo mlijeko i sir zbog probiotskog efekta, lakše svarljivosti bjelančevina i bolje iskorišljivosti kalcija, imaju prednost u odnosu na obično mlijeko. Dijetna vlakna su jedinjenja biljnog porijekla koja imaju niz povoljnih efekata na zdravlje – prevenciji gojaznosti, hipertenzije i karcinoma. Sva istraživanja koja se bave protektivnim efektima dijetetnih vlakana na pomenuta stanja naglašavaju prednost uzimanja vlakana u prirodnom obliku u odnosu na suplemente. Pravilna ishrana je od posebnog značaja u djetinjstvu, te sa namirnicama bogatim vlaknima treba započeti od navršene druge godine i treba ih primjenjivati čitav život. Poštovanje principa pravilne ishrane počev od najmlađe životne dobi, osim obezbjeđenja adekvatnog rasta, razvoja i ishranjenosti djeteta, vodi i sticanju odgovarajućih navika koje u većini slučajeva ostaju trajne. Jelovnik djeteta od 1-3 godine mora biti raznovrstan, kompletan i raspoređen u pet ravnomjernih obroka, a poslije tog uzrasta u tri osnovna i dvije užine.