Zdravom ishranom do zdrave bebe

 

Ljekari se u praksi sve češće susreću sa problemima koje imaju parovi koji žele da dobiju dijete. Jedan od uzroka ovog problema je gojaznost.

 

Autor: Prof Dr V. Dimitrijević Srećković, endokrinolog

 

Procjenjuje se da 20 procenata parova ima problem sa začećem. Kod žena neplodnost ima mnogo mogućih uzroka, uključujući polno prenosive bolesti, endometriozu, poremećaje menstrualnih ciklusa uz gojaznost, hormonske poremećaje i izostanak ovulacije, neprohodnost jajovoda. Mogu postojati i drugi problemi. Porast starosne dobi gravidnih žena je značajan činilac pošto žene rađaju u sve kasnijem životnom dobu, tako da rizik od neplodnosti raste.

Gojaznost i Sindrom policističnih jajnika

Kod žena u reproduktivnom periodu gojaznost je povezana sa povišenim nivoima muških polnih hormona (androgena) i izostankom ovulacije kao što je slučaj u Sindromu policističnih jajnika (PCO), kao najčešćem hiperandrogenom poremećaju. Sindrom PCO predstavlja skup simptoma kao što su gojaznost, izostanak menstruacije, pojačana maljavost, policistični jajnici koji se javljaju u 5 do 10 posto žena i najčešći su uzrok neplodnosti kod žena.

Prema roterdamskim kriterijumima dijagnoza Sindroma PCO postavlja se na temelju prisutnosti dva od tri sljedeća simptoma:

1) rijetke ovulacije ili potpuni izostanci ovulacije

2) klinički i/ili biohemijski znaci povišenih muških hormona, testosterona

3) policistični jajnici na ultrazvučnom pregledu

Sindrom PCO je najčešći uzrok izostanka ovulacije i udružen je sa metaboličkim poremećajima, kao što je insulinska rezistencija koja je prisutna kod oko 50 do 70 posto gojaznih pacijentkinja i predstavlja glavni faktor u nastanku sindroma.

Hiperinsulinizam i insulinska rezistencija

Insulinska rezistencija i kompenzatorna hiperinsulinemija imaju važnu ulogu u pojavi povećane sekrecije androgena u sindromu PCO i razvoju izostanka ovulacije. Povećana sekrecija androgena dovodi do pojave menstrualnih poremećaja, razvoja ovarijalnih cista, pojačane maljavosti i drugih posljedica. Na osnovu vrijednosti insulina i glikemije može se izračunati HOMA indeks insulinske rezistencije koji je u kliničkom radu koristan parametar praćenja insulinske rezistencije. Hiperinsulinizam i insulinska rezistencija odgovorni su za poremećaje glikoregulacije (predijabetes i dijabetes), povišen krvni pritisak kod gojaznih kao i poremećaje masnoća u krvi. Hiperinsulinizam i insulinska rezistencija su u osnovi sindroma policističnih jajnika i neplodnosti.

Povišen indeks tjelesne mase kao faktor rizika

Rizik od izostanka ovulacije i neplodnosti raste sa porastom indeksa tjelesne mase (ITM). Indeks tjelesne mase se računa tako što se tjelesna težina podijeli sa tjelesnom visinom na kvadrat i izražava se u kg/m2. Žene sa ITM > 30 kg/m² imaju približno tri puta veću mogućnost za neplodnost u poređenju sa ženama čiji je ITM < 24 kg/m². Poznato je da stomačno masno tkivo predstavlja endokrini organ koji luči brojne faktore zapaljenja (citokine) i faktore tromboze. Pod dejstvom citokina u jetri se stvara C reaktivni protein (CRP) kao lako mjerljiv faktor inflamacije i pokazatelj rizika za više hroničnih bolesti i stanja. Povećan nivo C reaktivnog proteina u folikularnoj tečnosti gojaznih žena je od posebne važnosti, jer može ukazivati na inflamaciju i povećan oksidativni stres, što je udruženo sa smanjenim razvojem jajnih ćelija. Povećan oksidativni stres može biti dodatni mehanizam kojim gojaznost utiče na kvalitet jajnih ćelija. Postoji veliki broj dokaza u prilog postojanju bliskog odnosa gojaznosti, metaboličkog sindroma i reproduktivnih posljedica. Redukcija tjelesne težine za od 5 do 10 procenata dovodi do poboljšanja u kliničkim, metaboličkim i reproduktivnim karakteristikama kod žena sa PCO sindromom.

Mediteranska ishrana kao dio rješenja

U našem nedavnom istraživanju praćeni su efekti mediteranske ishrane na korekciju tjelesne težine, smanjenje insulinske rezistencije i prevenciju neplodnosti žena starosne dobi od 20 do 30 godina sa indeksom tjelesne mase većim od 30 kg/m2 sa sindromom PCO. Nakon šest mjeseci primjene mediteranske ishrane došlo je do statistički značajne redukcije tjelesne težine, uz smanjenje stomačne gojaznosti i normalizacije faktora inflamacije C reaktivnog proteina i smanjenja insulinske rezistencije. Značajan gubitak tjelesne težine i stomačne gojaznosti dovodi do poboljšanja biohemijskih parametara i hormonskog statusa kod gojaznih žena sa sindromom PCO. U analiziranoj grupi došlo je do znatnog pada prosječne vrijednosti šećera u 120. minutu oralnog glukoza tolerans testa na šestomjesečnoj kontroli, koji je statistički značajan. Naši rezultati pokazali su statistički značajan pad insulina i HOMA indeksa insulinske rezistencije kao i smanjenje testosterona.

Ovim radom smo pokazali pozitivne efekte mediteranske ishrane na smanjenje tjelesne težine, stomačne gojaznosti, popravljanje glikoregulacije, faktora inflamacije i insulinske rezistencije, kao i smanjenje vrijednosti testosterona, što sve značajno doprinosi prevenciji i liječenju neplodnosti.

 

Uspjeh za primjer

Kao ilustraciju značaja pravilne ishrane navodim primjer prvorotkinje u 44. godini sa PCO i metaboličkim sindromom koja je spontano zatrudnila nakon smanjenja težine za 8 kilograma i obima struka za 8 centimetara, što je uslovilo smanjenje nivoa insulina u krvi, popravljanje insulinske rezistencije, normalizaciju menstrualnih ciklusa koji su postali redovni i ovulatorni. Došlo je do spontanog začeća i rođenja zdravog muškog djeteta.