Uzbuđenje bez premca

 

Urlanje moćnih motora, opasna preticanja, djelići sekunde i sudbonosne odluke donijete u njima, jednom riječju – uzbuđenje. I to nije bilo kakvo, već ono pokrenuto sagorijevanjem visokooktanskog goriva i ludom hrabrošću.

 

Autor: D. Šašić

 

Ove godine se održava 69. po redu takmičenje u okviru Svjetskog šampionata Formule 1. Ovaj, po mnogim mišljenjima, najluđi i najbrži „cirkus” na svijetu svoje postojanje je otpočeo daleke 1950. godine. Učesnici prve trke Formule 1 nadmetali su se u brzini i vozačkom umijeću na ulicama gradića Po u francuskom dijelu Baskije. Prvi pobjednik u istoriji ovog takmičenja bio je Italijan Đuzepe Farina, a pobjedu je osvojio u svojoj Alfi. Ovaj podatak će vam i danas sa ponosom istaći svaki vlasnik ove marke automobila.

 

Prva decenija takmičenja

Već od naredne sezone na pobjedničko mjesto se popeo legendarni Argentinac Huan Manuel Fanđo. Njegova dominacija trajala je tokom čitave prve dekade postojanja ovog sporta, a titulu šampiona je osvajao još četiri puta. Ovaj rekord je uspio da izjednači tek Mihael Šumaher nakon mnogo decenija. Još jedan kuriozitet vezan za Fanđa je to što je nedavno objavljeno kako je Argentinac Ruben Huan Vaskez tek u svojoj 63. godini saznao da mu je Fanđo pravi otac. Pravna bitka, koju je nakon toga pokrenuo, završila se takvim rezultatom da je on zvanično priznat za nasljednika dijela očevog bogatstva.

Generacija prvih vozača Formule 1 nije obraćala mnogo pažnje na bezbjednost, a propisi takmičenja su većinom bili usmjereni na kubikažu i snagu motora. Uglavnom su motori morali da imaju zapreminu od 4500 kubika ili 1500 kubika u superčardžer varijanti (ovakav motor je imala „Alfeta” koja je Farini donijela pobjedu u Pou).

 

Tehnološki napredak

Automobilska industrija je veoma brzo uvidjela potencijal ovog sporta za unapređenje tehnoloških rješenja. Trke Formule 1 postale su putujuća pokretna laboratorija u kojoj su isprobavane smjele konstruktorske zamisli. Neke od novih ideja su dovele do ozbiljnih promjena u auto-industriji, dok su neke završavale odbačene kao čist promašaj. Kada bi se jednom nešto pokazalo funkcionalnim, nije trebalo mnogo vremena da svi učesnici prihvate to rješenje. Jedan od najboljih primjera za to je pojava modela Kuper T51 i dvije uzastopne pobjede Džeka Brebama u šampionatima održanim 1959. i 1960. godine. Iako su prva pravila takmičenja nalagala da auto mora da ima prednju vuču, ovaj model je bio prvi sa motorom postavljenim pozadi. U toku naredne godine svi timovi su prešli na ovakvo rješenje, a Brebam je svoju treću titulu osvojio tek šest godina kasnije. Postavljanje rezervoara za gorivo na bočne dijelove bolida omogućilo je izmjene u kokpitu i u samom položaju vozača. Inovacije su uvođene bukvalno od trke do trke i uključivale su najsitnije detalje u dizajnu, sve u cilju povećanja brzine i osvajanja pobjede.

Posebnu pažnju tokom razvoja novih bolida konstruktorima su privlačili novi materijali. U ovom segmentu je dolazilo do čestih preklapanja sa interesnim sferama avio-industrije, a aerodinamika je postajala sve značajnija.

 

Šezdesete i sedamdesete

„Cirkus”, kako ovu trku mnogi učesnici interno nazivaju, nastavio je da raste i da se ubrzano mijenja. Promijenjeni su skoro svi segmenti od bezbjednosnih pravila do snage motora. Cilj je bio da svi timovi imaju određene konstrukcijske parametre kojih se moraju pridržavati i koji su smišljeni tako da im daju izjednačene šanse za pobjedu. To je prebacivalo težište na umijeće vozača. Već tada su brojni šampioni imali status legendi.

Budući da je vozač doveden u centar pažnje, onda je ona usmjerena i na njegovu bezbjednost. Ovome je doprinio i broj od 26 vozača koji su glavom platili svoje učešće u šampionatu tokom prve dvije decenije postojanja ovog sporta. Kokpiti moraju da budu prošireni da bi omogućili lakše izvlačenje vozača u slučaju da dođe do nesreće. Odjela otporna na plamen i moderne kacige postala su sastavni dio opreme.

Rivalitet između britanskih i njemačkih inženjera postojao je od početaka auto-industrije. Formula 1 je bila kao stvorena za takmičenje ove dvije škole pravljenja automobila. Britanci su se pokazali izuzetno pragmatičnim i nisu posebno konstruisali svaki dio trkačkog bolida. Jednostavno su preuzimali već postojeće proizvode dostupne na tržištu. Njihov vodeći konstruktor Kolin Čepmen je autor čuvenog modela Lotus 49. Kada se pojavio na stazi 1967. godine, bio je opremljen Fordovim motorom koji je zavrtnjima bio pričvršćen na zadnjem dijelu šasije i tako služio kao osnova zadnje suspenzije. Ovo rješenje je ubrzo postalo standardno. Sljedeći napredak koji je Čepmen uveo bilo je aerodinamično zadnje krilo. I ova inovacija je veoma brzo postala dio svih bolida, a definitivni preokret donijelo je pojavljivanje modela Lotus 72. I dan danas su skoro svi trkački bolidi u upotrebi zasnovani upravo na dizajnu ovog modela.

 

Da li će Formula 1 opstati?

Poput dinosaurusa u industriji sporta i zabave ovo takmičenje je tokom prethodne decenije bilo na velikim prekretnicama. Svjetska ekonomska kriza, kao i promjena cjelokupnog poimanja zabave i sporta pod uticajem interneta i modernih tehnologija, naveli su čelnike ovog sporta na razmišljanje o promjenama. Berni Eklston, dugogodišnji prvi čovjek Formule 1, shvatio je neke od uzroka problema. Uslijed nadmoći tehnologije gledaoci su sve više bombardovani komentatorskim objašnjenjima o tehnološkim dostignućima. Komponenta zabave je nekako potisnuta u drugi plan. Uz to mlađa publika, koja bi možda i željela da prisustvuje trkama, nije dovoljno platežno sposobna za tako nešto. Eklston je, između ostalog, od konstruktora zahtijevao da pojačaju nivo buke koji moćne mašine proizvode. Tehnološki napredak je doveo do toga da motori postanu tiši, a buka i urlanje cilindara i izduvnih sistema su ipak sastavni dio uzbuđenja, što je Eklstonu dobro poznato.

Govorilo se o eventualnoj podjeli takmičenja u dvije grupe, no to se nije desilo. Bilo je govora i o učešću žena vozača, kao i o formiranju posebnog takmičenja u ženskoj konkurenciji. Ono što se desilo ove godine jeste povratak Velike trke Njemačke i Velike trke Francuske u kalendar takmičenja, dok je Malezija izostala sa liste.

Od takmičenja se oprostio Felipe Masa, Luis Hamilton brani prošlogodišnju titulu, dok je Niki Lauda, legenda ovog sporta, podvrgnut operaciji transplantacije pluća. Moguće je da je sličan zahvat neophodan i cjelokupnom „cirkusu”, vrijeme će pokazati.

 

Nove gume

Za razliku od prvih dana Formule 1, kada se o gumama nije pretjerano vodilo računa, danas su one izuzetno bitan segment takmičenja regulisan pravilima. Od ove sezone, uz već postojećih pet vrsta, uvedena su još dva tipa guma za suhe uslove. Za vlažne staze ostaju u upotrebi dva tipa guma obilježena zelenom trakom za međusrednje uslove vlažnosti i plavom za vlažne staze. Hipermeka guma za suhe staze obilježena je ljubičastom trakom, a supertvrda narandžastom.