Bolest djece i odraslih

Autor: Dr R. Kosić, pedijatar

Napori pedijatara su usmjereni ka ranom prepoznavanju prvih simptoma dijabetesa, pravovremenom liječenju i praćenju bolesti kod djeteta u porodici

ŠEĆERNA BOLEST je hronična endokrinološka bolest djece i odraslih. U osnovi bolesti je sistemski poremećaj metabolizma sa trajno povišenim nivoom glukoze u krvi, uz izostanak ulaska tog šećera u ćelije. S obzirom da je glukoza jedina hrana za metabolizam svake ćelije našeg tijela, nedostatak ovog šećera će pokrenuti alternativne načine dobijanja energije – razmjena ugljenih hidrata, masti i bjelančevina po patološkom obrascu utiče na pojavu karakterističnih simptoma za ovu bolest. Duže trajanje dovodi do komplikacija na krvnim sudovima, nervima, vitalnim organima i organskim sistemima.

Osnovni hormon za regulaciju nivoa glukoze u krvi je inzulin. Luče ga specijalizovane ćelije u dijelovima pankreasa. Složenim mehanizmom ovaj hormon omogućava prelazak glukoze iz krvne struje u ćelije, gdje se iz njega dobija energija za sve ćelijske i životne procese u tijelu. Po principu povratne sprege »glad ćelije« podstiče ulazak glukoze i smanjenje nivoa šećera u krvi. Ukoliko nema dovoljno inzulina, ili su ćelije izgubile sposobnost da na njega reaguju, šećera će u krvi biti mnogo, a u ćelijama malo. Ovaj proces je u osnovi svih simptoma šećerne bolesti.

Važno prepoznati simptome na vrijeme

Osnovna karakteristika dijabetesa kod djece je zavisnost od inzulina. Način ishrane i stepen uhranjenosti nemaju veliki značaj u nastanku bolesti. Smatra se da kod genetski predodređene djece dolazi do autoimune reakcije uništavanja ćelija pankreasa koje proizvode inzulin. Geni koji određuju sklonost ka ovoj bolesti nalaze se na šestom hromozomu, bolest je češća među rođacima. Kod malih bolesnika se mogu dokazati antitijela na sopstvene ćelije pankreasa, a često istovremeno oboljevaju i od drugih autoimunih bolesti (štitne žlijezde, crijeva…) Nastanak bolesti podstaći će virusi, toksini ili lijekovi, sastojci hrane ili stres. Bolest će se manifestovati kada bude uništeno 90% beta ćelija pankreasa – tada će se pojaviti klinička slika koju treba prepoznati na vrijeme.

Tipični simptomi ove bolesti kod djece su gubitak težine uz pojačan apetit, pojačana žeđ i mokrenje. Stalni gubitak šećera i vode dovešće do dehidratacije, suhoće kože i sluzokože, crvenila obraza, upalih očnih jabučica, malaksalosti. Zbog produbljivanja metaboličkog poremećaja dolazi do povećanja kiselosti krvi, ubrzava se disanje. Nerijetko, bol u stomaku i povraćanje prvo odvedu dijete kod hiruga, da bi se rutinskom analizom krvi dokazala prava priroda tegoba. Ukoliko se na dijabetes kod djece misli, on se može dijagnostikovati rano i na vrijeme započeti liječenje.

Uz davanje inzulina, zdrava hrana i fizička aktivnost

Liječenje dijabetesa kod djece podrazumijeva svakodnevno davanje inzulina. Danas postoje različite vrste inzulina, obično se daju tri do četiri puta na dan, uz redovne kontrole nivoa glukoze u krvi i mokraći. Mali pacijenti su pod stalnim nadzorom roditelja i endokrinologa. Ishrana dijabetičnog djeteta mora da osigura normalan rast i razvoj uz održavanje optimalne tjelesne težine. To je zdrava, normalna, kontrolisana i ravnomjerno raspoređena ishrana. Uz tri glavna obroka, dijete ima i dijve užine, uz dodatni obrok poslije napornog rada ili vježbanja. Izbjegavaju se koncentrisani ugljeni hidrati u obliku slatkiša (kolači, bombone, sokovi i slatko voće), a savjetuju se složeni ugljeni hidrati koji sporije podižu nivo glukoze u krvi.

Fizička aktivnost je značajna mjera u regulaciji šećerne bolesti – uz inzulin će potrošnja glukoze tokom vježbanja biti brža. Fizička aktivnost treba da bude približno istog intenziteta, u približno isto vrijeme. U slučaju povećanog napora pacijent treba da uzme dodatni obrok, u slučaju obilnijeg obroka uzeće dodatne jedinice inzulina. Edukacija djece i roditelja važna je za dobru kontrolu bolesti. Najlakše se izračunaju potrebne dnevne doze inzulina – planiranje obroka, fizičke aktivnosti, samokontrole nivoa glukoze i usklađivanje svih ovih aktivnosti podjednako je važno u osiguranju normalnog života i razvoja.

Dijabetes tip 2

Za razliku od ovog inzulin zavisnog dijabetesa (obično se naziva tip 1, inzulin zavisni), postoji i tip 2. Javlja se kod odraslih, ima drugačije uzroke, tok bolesti i liječenje. Ovaj tip dijabetesa nastaje kao urođena ili stečena neosjetljivost perifernih tkiva na inzulin. Uz nasljedne faktore, presudan faktor rizika je gojaznost. Prava epidemija gojaznosti u razvijenom svijetu nastaje zbog konzumiranja visokokalorične hrane, slabe fizičke aktivnosti, stresa… Više od 70% odraslih dijabetičara je gojazno, a neosjetljivost na inzulin korelira sa stepenom gojaznosti. Stalno iscrpljivanje lučenja inzulina poslije obilnih obroka »brze« hrane dovodi do razvoja šećerne bolesti sa istim simptomima koji su karakteristični za sve dijabetičare.