Da djeca dišu punim plućima

Autor: Dr R. Kosić, pedijatar

Zdrava ishrana uz boravak na čistom vazduhu preduslovi su za zdravo odrastanje djece. Zadatak odraslih je da im to omoguće kroz stalni nadzor kvaliteta spoljašnje sredine

Disanje je jedan od osnovnih životnih procesa u našem tijelu. Započinje već u nosu – vazdušna struja udahnutog vazduha prolazi preko dlačica i vlažne sluzokože nosnih šupljina, tu se talože velike čestice, bakterije, virusi… Refleks kihanja i prisutna antitijela neutralisaće najveći broj štetnih materija. Prečišćeni, navlaženi i zagrijani vazduh prolazi preko dušnika u bronhije, iz razgranatih bronhija do najsitnijih dijelova pluća – alveola. Razmjena gasova vrši se u alveolama i krvnim sudovima – iz krvi se izbacuje ugljen dioksid, a krv se obogaćuje kiseonikom iz udahnutog vazduha. Udahnuti kiseonik se krvnom strujom odnosi do svake ćelije našeg tijela. Hrana i kiseonik ulaze u proces ćelijskog disanja i osigurava se energija za sve životne procese. Na rođenju je prisutan konačan broj disajnih puteva, razvoj alveola se završava oko četvrte godine. S obzirom na brzi rast, razvoj i intenzitet dječije svakodnevnice, kod djece je potreba za kiseonikom veoma velika.

Djeca su najviše u zatvorenom prostoru

Današnji način života, naročito u gradskoj sredini, uzrokuje da djeca svih uzrasta najveći dio dana provode u zatvorenom prostoru. Zagrijane, neprovjetrene prostorije vrtića, škola i igraonica zamijenile su nesputan, siguran i prirodan boravak napolju. Odrasli nalaze opravdanje u dugom radnom vremenu, nepovoljnim vremenskim prilikama, školskim obavezama… Boravak napolju je naša prirodna potreba, posebno u dječijem uzrastu neophodan je za efikasnije disanje, fizičku aktivnost, razvoj kostiju i mišića, stvaranje vitamina D pod dejstvom sunčevih zraka. U strahu od bakterija i virusa provjetravanje smo sveli na minimum, a grijanjem nikada nismo zadovoljni.

Boravite na mjestima gde je vazduh čistiji

Suočeni smo sa svakodnevnim izvještavanjem o zagađenosti vazduha u gradskim sredinama. Zagađivači potiču iz raznih izvora, industrija i motorna vozila ispuštaju u atmosferu štetne gasove i čestice različitih veličina. Zagađen vazduh iritira sluzokožu nosa, otekla sluzokoža izaziva curenje i svrab u nosu, kihanje. Nos gubi osnovnu funkciju početka disajnih puteva, zagađeni vazduh prepun hemijskih i fizičkih materija nastavlja da prelazi preko bronhija – iritacija ove sluzokože izazvaće kašalj i zviždanje u grudima. Najsitnije čestice (veličine nekoliko mikrona) dospijevaju do alveola, tokom razmjene gasova preko krvnih sudova ulaze u krvnu struju i raznose se po cijelom tijelu. Taloženje čestica iz zagađenog vazduha u jetri, srcu i bubrezima dokazano dovodi do hroničnih oboljenja i trajnih oštećenja koja počinju već u dječijem uzrastu.
Zima je period u godini kada se koriste kotlovnice, zbog niskih temperatura smo više u zatvorenoj sredini, a nizak atmosferski pritisak i malo vjetra utiču na loš kvalitet vazduha. Zimi se često pitamo da li je za dijete zdravije da ostane u zagrijanoj sobi uz crtani film, ili da uz pojačanu fizičku aktivnost u parku udiše zagađeni vazduh. Većina porodica je primorana da tokom zime ostane u gradu. Desetak dana zimovanja neće učiniti čudo, ipak, boravak na svježem planinskom ili seoskom vazduhu mnogo znače za poboljšanje apetita, krvne slike i stanja disajnih puteva. Porodice koje nisu ljubitelji zimskih sportova mogu razmisliti o seoskom turizmu ili odlasku kod rođaka na selo. Upoznavanje sa proizvodnjom zdrave hrane, obilje čiste vode i vazduha biće zdrav predah do proljeća koje donosi manje zagađenja u gradovima i duži boravak napolju.

Pratite nivo zagađenja vazduha

Ukoliko ostanete sa djecom u gradu, budite u toku sa pokazateljima zagađenja. Izbjegavajte dijelove grada u kojima se očekuje veća zagađenost vazduha (prometne raskrsnice, autobuske stanice, garaže). Ne planirajte šetnju i provjetravanje u vreme saobraćajnih gužvi tokom dana. Na kvalitet vazduha u stanu loše utiče kuhanje i sušenje veša, a sobne biljke i osunčanost prozora poboljšavaju koncentraciju kiseonika i smanjuju broj mikroorganizama. Netoksična sredstva za održavanje higijene doma i provjetravanje poslije usisavanja poboljšaće kvalitet vazduha. Posljednjih nekoliko godina mnoge porodice se odlučuju za kupovinu prečišćivača vazduha, ovi aparati provjereno uklanjaju i najsitnije čestice iz sobnog vazduha. Posebno se preporučuju za porodice sa djecom koja imaju učestale ili hronične bolesti pluća (bronhitis, astma) ili alergije.

Hrana otklanja štetne efekte zagađenja

Podjednako važno oružje u borbi protiv zagađenosti vazduha jeste pravilna ishrana djece. Majčino mlijeko je najbolja hrana za dijete u prvih nekoliko mjeseci života. Pri prelasku na mješovitu hranu treba voditi računa da dijete svakodnevno čvrstom hranom unese dovoljno vitamina C,E,D i omega 3 masnih kiselina. Vitamina D nema dovoljno u našoj ishrani, treba ga dodavati tokom prve godine i u zimskim mjesecima tokom ranog djetinjstva. Karotenoidi iz žutih i narandžastih namirnica su snažni antioksidansi, sa velikim uticajem na otklanjanje štetnih efekata zagađenja. Zdrava ishrana uz boravak na čistom vazduhu preduslovi su za zdravo odrastanje djece, a zadatak odraslih je da im to omoguće kroz stalni nadzor kvaliteta spoljašnje sredine.