Akutno i hronično zapaljenje bronhija

 

Neprijatni simptomi poput upornog kašlja signal su za odlazak ljekaru i provjeru stanja disajnih puteva.

 

Autor: Dr sc. med. J. Bidžić

 

 

Bronhitis je upala bronha i dušnika, odnosno upala traheobronhijalnog stabla. Javlja se u akutnom i hroničnom obliku, u zavisnosti od dužine trajanja simptoma, uzročnika i načina liječenja. Akutni bronhitis je češći, najviše se javlja u zimskim mjesecima. Infekcija je kratkotrajna, najčešće uzrokovana virusima. Često mu prethode simptomi prehlade, upale sinusa, nosa i grla. Simptomi akutnog bronhitisa traju od 7 do 10 dana, najviše do tri nedjelje i obično se povlače bez komplikacija. Hronični bronhitis je teži oblik bolesti i nastaje kao posljedica dugotrajne iritacije sluznice bronha. Tegobe traju najmanje tri mjeseca, i to dvije uzastopne godine. Simptomi se ponavljaju, nema potpunog ozdravljenja i često prelazi u hroničnu opstruktivnu bolest pluća (HOBP). Zbog toga je važno što prije započeti sa liječenjem i prevencijom.

 

Faktori rizika i etiologija nastanka bronhitisa

Najčešći uzročnici akutnog bronhitisa su virusi: adenovirusi, virus influence, parainfluence, rinovirusi. Rijetko je uzročnik bakterijska infekcija. S obzirom na to da antibiotici ne ubijaju viruse, ne treba ih na svoju ruku piti u slučaju akutnog virusnog bronhitisa. Na nastanak hroničnog bronhitisa veliki uticaj imaju: kontakt sa osobom oboljelom od akutnog bronhitisa, izloženost duhanskom dimu, prašini i hemikalijama na radnom mjestu, rad u rudnicima, fabrici za izradu pamuka, livnicama, kao i aerozagađenje. Teške respiratorne infekcije u djetinjstvu, socioekonomski status, loša ishrana i loši uslovi stanovanja takođe povećavaju incidencu hroničnog bronhitisa. Česte gorušice iritiraju grlo i mogu povećati mogućnost za razvoj bronhitisa. Ali mogućnost je povećana i kod starijih osoba i male djece ako boluju od hronične bolesti i ako im je imuni sistem pao.

 

Simptomi

Glavni simptom je kašalj, bilo da se radi o akutnom ili hroničnom bronhitisu. Obično se javlja kašalj koji je u početku suh, nadražajan, a zatim se javlja kašalj sa iskašljavanjem sadržaja koji može biti bijele boje, providan, žut ili zelen, rijetko se mogu vidjeti i tragovi krvi. U akutnom bronhitisu javlja se umor, nelagodnost u grudima, čujno disanje (tzv. zviždanje u grudima), jeza, drhtavica i povišena tjelesna temperatura, bolovi u mišićima i zglobovima, glavobolja. Kašalj može da traje nekoliko nedjelja nakon prestanka ostalih simptoma, obično traje do tri nedjelje. Kod hroničnog bronhitisa kašalj traje najmanje tri mjeseca u toku dvije uzastopne godine. Postoji period kada dolazi do pogoršanja bolesti, što ukazuje na akutnu infekciju u hroničnom bronhitisu. Pored kašlja u hroničnom bronhitisu javlja se i dispneja (otežano disanje), jutarnja glavobolja, dok u pogoršanju bolesti sputum (ispljuvak) postaje produktivniji. Sa progresijom bolesti kašalj može da traje i tokom čitave godine. Može se javiti osjećaj nedostatka vazduha. Zbog smanjene koncentracije kiseonika u krvi pacijenti su obično cijanotični. Prema klasifikaciji, postoje tri oblika hroničnog bronhitisa:

  1. Bronchitis chronica simplex – sputum (iskašljani sadržaj) je sluzav,
  2. Bronchitis chronica mucopurulenta – iskašljavanje gnojnog ispljuvka,
  3. Bronchitis chronica obstructiva – kroz disajne puteve dolazi do opstrukcije prolaska vazduha.

 

Dijagnoza

U početku pojave bolesti teško je razlikovati simptome prehlade od bronhitisa. Dijagnoza se može postaviti na osnovu kliničke slike. Anamnezom se dobijaju podaci o dugotrajnom pušenju, ponavljanim i čestim respiratornim infekcijama, radnom mjestu, uslovima života. Fizikalni pregled i auskultacija (slušanje) pluća korisni su pokazatelji opstrukcije pluća. Rendgensko snimanje pluća je od izuzetne važnosti kod dugotrajnog kašlja kako bi se na vrijeme otkrile i prevenirale bolesti. Spirometrija (ispitivanje plućne funkcije) važna je u dijagnostikovanju bronhitisa, astme, emfizema. Mikrobiološkim ispitivanjem sputuma otkriva se uzročnik bronhitisa ukoliko je u pitanju bakterija. U tom slučaju se uvodi adekvatna i ciljana antibiotska terapija po antibiogramu.

 

Terapija

Kod akutnog bronhitisa terapija je simptomatska. Koriste se antitusici i ekspektoransi, lijekovi koji umiruju kašalj i omogućavaju lakše iskašljavanje. Prema potrebi propisuju se i antipiretici, lijekovi protiv visoke tjelesne temperature, vitaminska terapija i jačanje imuniteta. Preporučuje se mirovanje. Pošto je uzročnik najčešće virus, antibiotike ne treba uzimati bez preporuke ljekara. Antibiotska terapija se propisuje kada ljekar dijagnostikuje bakteriju kao uzročnika, tj. kada nastane sekundarna bakterijska superinfekcija, kada dolazi do pogoršanja simptoma ili kod sumnje na pneumoniju. Jedino je tada opravdana upotreba antibiotske terapije. Preporučuje se uzimanje veće količine vode, koja omogućava lakše izbacivanje sekreta. Kod hroničnog bronhitisa se koriste bronhodilatatori koji popuštaju spazam i omogućavaju bolji protok vazduha kroz disajne puteve, kortikosteroidi, oksigenoterapija, dok se antibiotska terapija propisuje u egzacerbaciji ili pogoršanju bolesti. Mukolitici se ne preporučuju jer je njihova korist mala. Plućna rehabilitacija je jako važna u liječenju hroničnog bronhitisa, koja podrazumijeva vježbe disanja i fizičku aktivnost.

 

Prevencija

Preporučuje se vakcina protiv gripa kod svih pacijenata oboljelih od hroničnog bronhitisa kod kojih ne postoje kontraindikacije. U prevenciji ključno je izbjegavati iritanse. To podrazumijeva prestanak pušenja, izbjegavanje zagušljivih, zadimljenih prostorija gdje boravi veći broj ljudi, upotrebu maske na radnom mjestu, pranje ruku sredstvima na bazi alkohola. Prestanak pušenja je svakako osnovna mjera. Potrebno je i jačanje imuniteta, uz uzimanje dovoljne količine svježeg voća i povrća, u više manjih obroka u toku dana. Preporučuje se čest boravak na svježem vazduhu, uz redovnu fizičku aktivnost.

 

 

Ja'Whaun Bentley Jersey