betty-magazin-decembar-2020-bih-1

Dr Jovana Milić,

Univerzitet u Modeni i Ređo Emiliji

Odgovor leži u matematici

 

Broj 94, decembar 2020

Većina oboljelih (preko 80%) ima lakšu kliničku sliku ili nema nikakve simptome, ali su upravo takvi najveći prenosioci infekcije, jer se u tom trenutku virus nalazi u gornjim disajnim putevima

 

Autor: M. Marjanović

– Zašto se toliko insistira na mjerama prevencije kao što su nošenje maski, redovno pranje ruku i držanje fizičke distance, ako većina ljudi koji su zaraženi korona virusom ne zahtijeva neko posebno liječenje ili prijem u bolnicu? Odgovor leži u matematici, kaže za naš magazin dr Jovana Milić, naučna saradnica italijanskog Univerziteta u Modeni i Ređo Emiliji.
Ona objašnjava da, ukoliko u jednom gradu srednje veličine imate dnevno 100 oboljelih, između 10 i 20 pacijenata dnevno će zahtijevati bolničko liječenje, a 1-2 pacijenta će biti na respiratoru. Ako u istom tom gradu imate dnevno 1.000 oboljelih, između 100 i 200 pacijenata će biti hospitalizovano, a između 10 i 20 će biti na respiratoru.
To je ogromna razlika za zdravstvene centre koji moraju da zbrinjavaju pacijente oboljele od Covida- 19. Treba dodati da bolničko liječenje često može biti dugo i zahtijevno, te se pacijenti nekad zadržavaju u bolnici i po nekoliko nedjelja. Zbog toga je važno da se manji broj ljudi zaražava na dnevnom nivou, kaže dr Jovana Milić.

BETTY: Šta smo dosada naučili o Covidu-19?
Dr Milić: Naučili smo mnogo toga za nepunih godinu dana. Nove naučne informacije o Covidu-19 su se saznavale nevjerovatnom brzinom u odnosu na neke druge bolesti i medicinske probleme u prošlosti. Ilustracije radi, sindrom stečene imunodeficijencije (AIDS) je opisan 1981., a virus HIV-a izolovan 1983. godine. U slučaju Covida-19, bolest je prijavljena 31. decembra 2019. godine, a virus izolovan 8. januara 2020.
Za sada smo utvrdili dominantne puteve prenošenja, a to su kapljice, aerosol i direktni kontakt. Virus se lakše prenosi u zatvorenom prostoru, ali nema sezonski karakter kao gripa, u šta smo mogli da se uvjerimo tokom drugog vala Covida-19 u Srbiji. Većina oboljelih (preko 80%) ima lakšu kliničku sliku ili nema nikakve simptome, ali su upravo takvi najveći prenosioci infekcije, jer se u tom trenutku virus nalazi u gornjim disajnim putevima.
Naučili smo takođe da je strategija masovnog testiranja i intenzivnog praćenja kontakata najbolja za dobru kontrolu epidemije. Mnogo je istraživanja provedeno u vezi s patofiziološkim mehanizmima, imunskim odgovorom na Covid-19, kao i liječenjem ove bolesti. Iz dana u dan prikupljamo sve više podataka i bolje razumijemo ovu bolest.

BETTY: Koji su lijekovi sada prva preporuka u liječenju korone?
Dr Milić: Jako je bitno razlikovati težinu kliničke slike pacijenata oboljelih od Covida-19. Lakše kliničke forme koje zahvataju samo gornje disajne puteve ne zahtijevaju neku posebnu terapiju, osim praćenja i simptomatske terapije u vidu antipiretika, kada je tjelesna temperatura iznad 38°C. Antibiotike nikako ne treba davati preventivno. Kod pneumonije izazvane virusom SARS-CoV-2 postoji nekoliko terapijskih opcija. Može se započeti terapija remdesivirom, antivirusnim lijekom koji je trenutno dostupan samo intravenski. Međutim, ovaj lijek skraćuje trajanje bolesti, ali ne pokazuje efikasnost kod pacijenata koji su na mehaničkoj ventilaciji. Drugi antivirusni lijekovi koji su proučavani za sada ne pokazuju pozitivne rezultate.
Voljela bih da podvučem da nijedna studija nije pokazala da je hidroksihlorokin efikasan u liječenju. Druge terapijske opcije za teške pneumonije su imunomodulatorni lijekovi kao što su kortikosteroidi ili monoklonska antitijela. Za sada je jedino za deksametazon, u dozi od 6 mg tokom 10 dana, pokazano da smanjuje mortalitet, ali ovaj lijek treba dati samo pacijentima koji primaju neki vid respiratorne potpore, ne kod svih. Ostali imunomodulatorni lijekovi za sada imaju kontradikatorne rezultate i potrebno je sačekati nove studije koje bi definitivno pokazale šta još imamo na raspolaganju i u kom trenutku treba da koristimo ove lijekove.

BETTY: Da li postoje relevantni dokazi koji pokazuju da li je bolji švedski način borbe protiv epidemije ili uvođenje karantina?
Dr Milić: Takozvani švedski model se smatra pogrešnim, jer je dostizanje kolektivnog imuniteta prirodnim zaražavanjem neetično, pošto se radi o bolesti koja ima zapažen procenat teških kliničkih slika koje mogu i dugoročno da ostave posljedice. Tokom epidemije u Švedskoj je umrlo 6.000 ljudi, dok je u Finskoj umrlo manje od 400. Švedska ima 10 miliona stanovnika, dok Finska ima 5,5 miliona, te se samo na ovom primjeru vidi da je švedski model pogrešna strategija. Takođe, ovo je bolest koja ne ostavlja doživotan imunitet kao neke druge bolesti, te je moguće da jedna osoba tokom života više puta ima covid. Uvođenje opšteg karantina je poslednja mjera koju treba koristiti i to u onom momentu kada je epidemija potpuno van kontrole, a zdravstveni sistem preopterećen. Rješenje je, zarad funkcionisanja ekonomije i života uopšte, uvoditi restriktivne mjere i izvjesna ograničenja na mjestima gdje je širenje infekcije olakšano i vjerovatno, a to su razni vidovi masovnih okupljanja ili mjesta gdje je nemoguće provoditi efikasno mjere prevencije, kao što su noćni klubovi i diskoteke. Sve ove mjere treba uvoditi u skladu sa parametrima za praćenje epidemije i trendovima koji se bilježe.

BETTY: Ide zima i vrijeme gripa. Koji je siguran način da razlikujemo simptome gripa i Covida-19?
Dr Milić: Kod lakših kliničkih slika, praktično je nemoguće razlikovati gripu i Covid-19, posebno što i jedna i druga bolest imaju veliki procenat asimptomatskih formi. Postoje neki simptomi koji su češći kod pacijenata sa koronavirusom, kao što je gubitak čula mirisa i ukusa, ali to svakako nisu pouzdani načini za razlikovanje bolesti. Kod težih kliničkih slika, koje se kod Covida razvijaju obično u drugoj nedjelji bolesti, postoje neki klinički i radiološki parametri pomoću kojih mi, kao ljekari, možemo da razlikujemo ove dvije bolesti. Najsigurniji način je uraditi PCR test iz nazofaringealnog brisa na Covid-19 i za lakše i za teže forme bolesti. Negativan PCR test kod pacijenata sa već dokazanom intersticijalnom pneumonijom ne isključuje nikako Covid-19 kao dijagnozu.

BETTY: Kakva su predviđanja kad može opet da se desi veliki pik oboljelih kao u martu? Da li ima naznaka da će epidemija nestati sama od sebe kao što je bio slučaj sa SARS-om?
Dr Milić: Borba sa ovom bolešću će trajati neko vrijeme. Tokom jeseni i zime će se svakako bilježiti povećan broj oboljelih, jer ljudi više vremena provode u zatvorenim prostorima. Takođe, danas se u svijetu mnogo veći broj ljudi testira u cilju otkrivanja i izolacije asimptomatskih pacijenata. Zdravstveni sistemi u Evropi su u ovom momentu dosta opterećeni, ali se ne nalaze u kolapsu. Takođe, sada imamo i više iskustva i nešto smo i naučili iz eventualnih grešaka iz marta i aprila. Epidemija neće sama od sebe nestati, jer se radi o bolesti koja je zahvatila cijeli svet. SARS-CoV-1 je bio virus manjeg pandemijskog potencijala jer je izazivao bolest pretežno u donjim respiratornim putevima i samim tim je prenošenje bilo ograničeno. SARS-CoV-2 se lakše prenosi jer ima receptore i na gornjim respiratornim putevima, pa izaziva puno lakih formi bolesti, gdje često sami pacijenti ne moraju da budu svjesni da su zaraženi, a mogu da prenose infekciju dalje. To sa prvim virusom SARS-a nije bio slučaj.

BETTY: Da li je vakcina jedino rješenje i koje je realno vrijeme da se napravi provjerena i efikasna vakcina?
Dr Milić: Vakcina je jedno od rješenja, ali ona neće biti dostupna u tolikoj mjeri za sve tako brzo, već samo za najugroženije grupe. Trenutno su ispitivanja u toku, postoji nekoliko kandidata, ali još ima puno nedoumica u vezi sa trajanjem imuniteta. Takođe, dobra i efikasna vakcina bi trebalo da osigura adekvatan i B i T- ćelijski odgovor, što je svakako izazov za istraživače koji rade na razvijanju ovih vakcina. Vakcina će svakako značajno pomoći u kontroli ove pandemije. Ne usuđujem se da prognoziram vremenske rokove, ali se nadam da bismo u skorije vrijeme mogli da imamo preliminarne rezultate studija sa vakcinama koje su trenutno u toku. Tada ćemo imati više informacija i moći ćemo da iznesemo konkretnije zaključke.

intervju-maj-d-enan-aplikacija